گوهرشناسی

گوهر شناسی

مقدمه

شناخت گوهرها و روش استحصال، پي جويي و استخراج آنهابه علت ارزش و زيبايي و كميابي و خصوصيات ارزشمند ديگر، از دير باز مورد توجه انسان بوده است. كشور عزيز ما نيز در گذشته از اين امر مستثني نبوده و مطالعات باستان شناسي و معدنكاري قديم و همچنين كتابهاي ارزشمندي كه از دانشمنداني چون ابوعلي سينا، زكرياي رازي و.... به جا مانده، همه حاكي از اهميتي است كه پيشينيان ما براي اين علم قائل بوده اند.

امروزه اقتصاد و تجارت جهاني تا حد زيادي به اين علم وابسته است؛ و گسترش و پيشرفت اين دو بطور قابل توجهي لازم و ملزوم يكديگر شده اند و كتابها و سايتهاي بي شماري در زمينه اين علم به وجود آمده است ليكن در كشور ما با وجود داشتن منابع ارزشمندي همچون فيروزه بي همتاي نيشابور ـ عقيق، انيكس و غيره توجه ويژه و همه جانبه اي نسبت به اين علم چه از نظر پايه اي (مدارس و دانشگاهها) و چه تحقيقات اكتشافي (توسط سازمانهاي اجرايي مثل سازمان زمين شناسي)، از نظر انتشارات (نبود سايتهاي علمي و كتابهاي مفيد اندك) و چه از نظر اقتصادي (بخش تجارت سنگهاي قيمتي) نشده است كه اين خود به كمبود اطلاعات و نداشتن شناخت كافي و دقيق از ارزش و اهميت و نوع گوهرها و علم گوهرشناسي برمي گردد، لذا جهت گسترش اين علم پيشنهاداتي ارائه مي گردد.
نگاهي به علم گوهر شناسي

دنياي گوهر ها، دنياي زيبا و رنگارنگ مملو از سنگهاي قيمتي ارزشمندي است كه هر يك شرايط خاص زمين شناسي را براي بوجود آمدن خويش طلب كرده و به خاطر كميابي كه در طبيعت دارند خواستار فراوان دارند. آنچه در اين زمينه بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه يك زمين شناس بايستي از ديد گوهرشناسي به هر سنگي كه پيش روي خود در فيلد مي بيند نظر داشته باشد تا ارزش واقعي بسياري از گوهرها را كه شايد بي توجه بارها از كنار آن گذشته است در يابد. هزاران كاني مثل اپيدوت، ديوپسيد، اوپال و گارنت، آندالوزيت، كرديريت و..... در دنياي امروزه از ارزش فوق خوبي در علم گوهر شناسي برخوردارند در حاليكه بسياري از زمين شناسان ما مثل ديگر مردم تنها گوهرهای الماس و فيروزه،یاقوت را ارزشمند دانسته و بدون اعتنا از كنار ساير گوهرها در اين بهشت زمين شناسي (ايران) عبور مي نمايند.

شناخت اين علم در جوامع علمي ما به حدي ضعيف است كه ما حتي در تعريف آن دچار مشكل هستيم بطوريكه آنچه به طور معمول متداول است گوهرشناسي و جواهر شناسي را مترادف و هم معني مي دانند در حاليكه گوهرشناسي شناخت سنگهاي قيمتي آن هم از ديدگاه خاصي است كه به آن پرداخته خواهد شد در حاليكه جواهرشناسي استفاده از سنگهاي قيمتي بر روي فلزات گرانبها مثل طلا و نقره و.... مي باشد و بيشتر خاص صنف جواهرفروشان است. ارزش واقعي گوهرها وقتي براي يك زمين شناس يا فرد عادي ملموس تر خواهد بود كه بداند اگر بطور مثال يك گرم طلا ده هزار تومان قيمت دارد و قيمت دو گرم آن بيست هزار تومان مي باشد اين قيمت گذاري براي الماس و ديگر سنگهاي قيمتي به طور تصاعدي است يعني اگر يك گرم گوهر طبیعی ارزشمند قيميت ده هزار تومان قيمت داشته باشد قيمت دو گرم آن صد هزار تومان خواهد بود (بر طبق قانون تاورنيه :

قيمت اقيراط × 2(وزن) = قيمت گوهر Tavernier's law ) )

در ضمن علاوه بر وزن مواردي چون زيبايي (Beauty )، استقامت (Durability ) كميابي (Rarity )، مد روز بودن (Fashion ) و قابل حمل بودن (portability ) نيز در ارزش گذاري تعيين كننده مي باشند.

براي صدور شناسنامه براي يك سنگ قيمتي كه البته اين مورد نيز ارتباط مستقيم با قيمت گذاري دارد سه بخش اصلي مورد توجه قرار مي گيرد:

1 ـ خصوصيات رنگ شامل رنگ اصلي (Hue )، غلظت (Saturation )، تيرگي و روشني (Tone )

2 ـ پاكي (پاك بودن از ناخالصي داخلي، خراش و پريدگي و...... )

3 ـ برش و درجه بندي آن (تناسب و تقارن، صيقل و اتمام كار)

مباني علم گوهرشناسي اگر چه در مواردي بسيار مشابه با كاني شناسي است اما بايد دانست در روشهاي شناخت يك گوهر از آنجاييكه استفاده از آزمايشهاي تخريبي مثل درجه سختي، سطح شكستگي، خاكه گرفتن، استفاده از اسيد و ساير موارديكه به گوهر صدمه وارد مي نمايد ممنوع بوده و در عوض آزمايشهايي چون گرفتن ضريب شكست، طيف نوري، وزن مخصوص، مشاهدات ميكروسكپي و خواص نوري، شناخت ناخالصي هاي دروني، استفاده از فيلتر هاي خاص مثل Chelsea filter و ... مهم مي شوند.

دغدغه اوليه يك گوهرشناس در درجه اول و در حال حاضر (بعلت پيشرفت اين علم و ساخت انواع غير طبيعي و استفاده از انواع مشابه) شناخت گوهر و استفاده آن در جايگاه واقعي آن است زيرا امروزه گوهرها انواع مختلفي دارند:

1 ـ طبيعي (Natural ) سنگهايي كه درطبيعت وجود دارند و در طبيعت ساخته شده اند.

2 ـ مصنوعي (Synthetic ) سنگهايي كه در لابراتوار ساخته مي شوند و مانند نمونه طبيعي هستند

3 ـ جايگزين (Imitations ) سنگهايي كه مي توانند هم طبيعي باشند و هم مصنوعي كه داراي ارزش كمي هستند و به جاي سنگ ارزشمند استفاده مي شوند مثل گارنت به جاي ياقوت (Ruby )

4 ـ ساخته بشر (Man Made ) ـ از اين جهت اين نوع جزو گروه مصنوعي(Synthetic ) محسوب نمي شوند اين است كه سنگها در طبيعت وجود ندارند و تنها بدست بشر ساخته شده اند مثل G.G.G (Gallium Gadolinium Garnet ) كه يك نوع شبه الماس است.

چه بايد كرد؟

علم شناخت سنگهاي قيمتي (gemology ) بايستي جايگاه واقعي خود را در كشورمان پيدا نمايد ما بايستي همگام با پیشرفت این علم در دنياي امروزو در نهايت توسعه تجارت جهاني اطلاعات خویش را به روز نماییم در اين رابطه شناخت درست مباني و منابع اطلاعاتي اين علم و تشكيل يك بخش گوهرشناسي جهت اكتشاف و استحصال اين سنگها و تدريس آن در دانشگاهها و مراكز آموزشي مي تواند گامي مؤثر باشد.

با توجه به اينكه تجديد منابع ارزشمند كشورمان همچون فيروزه نيشابور به عنوان يك سنگ قيمتي بي نظير و پرطرفدار در دنيا غير ممكن و احتياج به شرايط خاص و زمان طولاني زمين شناسي دارد توجه به ارزش واقعي اين گوهرها و نظارت دقيق بر نحوه استخراج ، فرآوري و صادرات آنها احتياج به بازنگري كلي و اصولي دارد.

راهنایی در گرفتن پروانه اکتشاف

راهنماي چگونگي دريافت پروانه اكتشاف :

با توجه به تعويض اختيارات به ادارات كل استانها در اجراي سياست تمركز زدايي و بدنبال تغييرات تحولاتي كه در نحوه و مراحل صدور پروانه اكتشاف صورت گرفته است راهنماي چگونگي دريافت پروانه اكتشاف به شرح زير تهيه شده تا متقاضيان محترم بتوانند با رعايت مفاد آن از طريق ادارات كل صنايع و معادن استانها جهت اخذ پروانه اكتشاف اقدام نمايند.
1- مراجعه متقاضي به ادارات كل صنايع و معادن استان و دريافت فرم درخواست صدور پروانه اكتشاف و سه برگ نقشه توپوگرافي به مقياس 1:250000 از منطقه مورد نظر.
2- ترسيم دقيق محدوده درخواستي بر روي نقشههاي دريافت شده (هر سه نسخه) توسط متقاضي به نحوي كه محدوده مورد نظر بشكل چندضلعي كه اضلاع آن در راستاي طول و عرض جغرافيايي است ترسيم شده و حداقل نسبت به يك نقطه ثابت مشخص در روي نقشه مربوطه توجه شده باشد.
3- تكميل فرم درخواست صدور پروانه اكتشاف توسط متقاضي و اعلام مشخصات محدوده ترسيم شده بر روي نقشه ها در فرم مزبور.
4- تسليم مدارك رديف 2و3 بانضمام فتوكپي شناسنامه به دفتر اداره كل صنايع و معادن استان ذيربط در صورتيكه متقاضي شركت باشد بجاي تصوير شناسنامه تسليم رونوشت اساسنامه شركت و روزنامه متضمن آگهي تاسيس و آخرين تغييرات اعضا و هيئت مديره و مديرعامل و صاحبان امضا مجاز ضروري است.
5- دريافت يك برگ از سه برگ نقشه 1:250000 كه محدوده مورد نظر بروي آن ترسيم شده و توسط اداره كل مهر و امضا شده باشد ( اين نقشه بمنزله رسيد ثبت در دفتر اداره كل مي باشد).
6- رسيدگي به درخواست متقاضي با توجه به مدارك كامل ارسال شده حداكثر ظرف مدت 7 روز توسط اداره كل صنايع و معادن استان صورت خواهد گرفت.
7- در صورتيكه محدوده مورد درخواست متقاضي جهت صدور پروانه اكتشاف بلامعارض باشد متقاضي حداكثر مدت 4 ماه پس از تاريخ اعلام بلامعارض بودن آن ار طريق اداره كل فرصت دارد تا هر يك از موارد زير ( رديف 8 تا 12 ) را به اداره كل ذيربط معرفي يا ارائه نمايد.
8- تكميل و ارائه تعهدنامه مربوط به انجام عمليات اكتشاف با رعايت ضوابط و شرايطي كه وزارت صنايع و معادن اعلام مي نمايد.
9- معرفي مسئول فني مورد تائيد اداره كل
10- ميله گذاري محدوده اكتشافي به درخواست متقاضي توسط اداره كل صورت خواهد گرفت
11- پيگيري اخذ مجوزهاي لازم از ارگانهاي زيربط بر حسب ضرورت
12- تهيه طرح اكتشاف متناسب با ماده يا مواد معدني موجود در محدوده بلامعارض
13- بررسي طرح اكتشاف پيشنهادي و اقدام لازم جهت صدور پروانه اكتشاف از سوي اداره كل مربوطه (حداكثر زمان در اين مورد بيست روز خواهد بود)
14- در صورت داشتن منع قانوني مدارك (باستثناي يك برگ نقشه 1:250000 جهت ضبط در سوابق مربوطه) به متقاضي عودت داده خواهد شد.
تبصره:ادارات كل صنايع و معادن استانها اشخاص حقيقي و حقوقي خارجي متقاضي اكتشاف را به ستاد وزارت صنايع و معادن معرفي مي نمايند و امور مربوط به آنان در مركز انجام ميگيرد.
دستورالعمل تبصره ماده 3 آيين نامه اجرائي قانون معادن (فصل اول – اكتشافات)
تمديد مدت پروانه هاي اكتشاف معادن طبقه 2 حسب ضرورت و با بررسي هاي كارشناسي همه جانبه به مدت حداكثر شش ماه براي مواد غيرفلزي يكسال براي مواد فلزي در اختيار مديركل صنايع و معادن استان مي باشد.
در صورتيكه درخواست تمديد بيش از مدت ذكر شده باشد دلايل مستدل به ادراه كا اعلام و با مجوز حوزه معاونت اكتشافي اقدام مقتضي مبذول مي گردد.
دستورالعمل ماده 12 آئين نامه اجرائي قانون معادن ( فصل اول – اكتشافات)
صدور پروانه اكتشاف براي اشخاص حقوقي با استعلام از اداره كل امور اجرائي اكتشاف براي بار اول صورت مي گيرد.
صدور پروانه اكتشاف براي بيش از مورد با ارسال مدارك ذيل به اداره كل مزبور و بررسي آنها و حسب امتياز كسب شده صورت خواهد گرفت:
1- سرمايه ثبت شده
2- دارائيهاي جاري بر اساس آخرين تراز
3- تعداد سهامداران
4- كادر فني
5- تعداد قراردادهاي معتبر با مهندسين مشاور
6- تعداد گواهي كشفهاي صادر
7- سابقه شركت
به ازاي هر 10 امتياز يك پروانه اكتشاف صادر خواهد شد.
دستورالعمل طرح اكتشافي جهت دريافت پروانه اكتشاف مواد معدني فلزي و غيرفلزي
عمليات طرح اكتشافي براي دريافت پروانه اكتشاف مواد فلزي شامل دو مرحله مي باشد:
الف-مرحله اكتشاف عمومي:اين مرحله شامل موارد ذيل است:
1- تهيه نقشه زمين شناسي 20000/1 يا 25000/1 در محدوده پروانه اكتشافات بنحوي كه در اين نقشه با توجه به مقياس مطالعه واحدهاي سنگي زونهاي دگرساني و سيستمهاي گسلي تفكيك و شيب و امتداد لايه ها و گسله ها محل نمونه ها و گسترش زون كانه سازي ،مشخص شده باشند،ضمنا نقشه در حاشيه داراي راهنماي كامل و برش زمين شناسي باشد.
2- نمونه برداري از رخنمون ماده معدني به روش شياري يا تكه اي و يا به صورت سيستماتيك و بر حسب ضرورت از طريق حفر تراشه يا گمانه.
3- انجام آزمايشات شيميايي (جذب اتمي و x.r.f ) كاني شناسي x.r.d و مطالعات پتروگرافي و مقاطع صيقلي بر روي نمونه هاي اخذ شده به تعداد مورد نياز و بر حسب نوع ماده معدني.
4- تعبير و تفسير نتايج بدست آمده و تعيين محدوده يا محدوده هاي مناسب جهت انجام اكتشافات مرحله تفصيلي.
5- ارائه گزارش پاياني مرحله اكتشاف عمومي شامل چكيده مقدمه موقعيت جغرافيايي زمين شناسي ناحيه اي زمين شناسي ساختماني و تكتونيك منطقه مورد مطالعه ،ماگماتيزم و آلتراسيون ويژگيهاي زمين شناسي و معدني زون كانه سازي ذخيره زمين شناسي و عيار تقريبي ماده معدني،نتيجه گيري و پيشنهادات.
تعيين زمان انجام اين مرحله بر حسب فصل كاي مفيد و موقعيت جغرافيايي به عهده اداره كل مربوطه است.
ب-مرحله اكتشاف تفصيلي:در اين مرحله عمليات اكتشافي در محدوده يا محدوده هاي داراي كانه سازي به صورت ذيل ميباشد.
1- تهيه نقشه توپوگرافي- زمين شناسي 5000/1 يا 2000/1 يا 1000/1 يا 500/1 بر حسب مورد و ضرورت در محدوده كانه سازي بنحوي كه در آن با توجه به مقياس نقشه واحدهاي سنگي زونهاي دگرديسي رگه ها يا زونهاي كانه دار و سيستمهاي گسلي تفكيك و شيب و امتداد لايه ها رگه ها گسله ها و اثرات آنها بر روي كانه سازي محل حفريات و نمونه ها و گسترش زون كانه اسزي مشخص شده باشند.ضمنا نقشه در حاشيه داراي راهنماي كامل و برش زمين شناسي باشد.
2- حفر گمانه،تراشه يا چاهك اكتشافي و انجام نمونه گيري سيستماتيك در امتداد آنهابا توجه به نوع ماده معدني و برداشت زمين شناسي حفريات اكتشافي.
3- انجام آزمايشات شيميايي (جذب اتمي و x.r.f )،كاني شناسي x.r.d و مطالعات پتروگرافي و مقاطع صيقلي بر روي نمونه هاي برداشته شده به تعداد مورد نياز و بر حسب نوع ماده معدني.
4- تعيين تغييرات عيار عناصر مفيد همراه و درصد عناصر مضر همراه.
5- برداشت يك يا چند نمونه شاخص (representative sample ) از وزن كانه سازي قابل بهره برداري ،جهت انجام آزمايشات تكنولوژي در مقياس آزمايشگاهي و بر حسب ضرورت نيمه صنعتي.
6- بلوك بندي و تعيين ذخيره قطعي در بلوك هاي مختلف قابل بهره برداري و عيار ميانگين كانسار و ذخيره ممكن و احتمالي با ذكر روش محاسبه.
7- كليات روش استخراج و بهره برداري:
8- انجام مطالعات فني و اقتصادي مقدماتي بر روي كانسارو تعيين قيمت تمام شده ماده معدني
9- تعيين ماشين آلات نيروي انساني و مورد نياز و هزينه عمليات اكتشافي به تفكيك در هر مرحله
10-بررسي تاثير اقتصادي و اجتماعي اجراي طرح در منطقه
11- ارائه گزارش پاياني شامل چكيده ،مقدمه ،موقعيت جغرافيايي ،زمين شناسي محدود كانه سازي تكتوليك ،ماگماتيزم و دگرساني،ويژگيهاي زمين شناسي و معدني زون كانه سازي،شرح عمليات اكتشافي انجام شده،تعيين عيار ميانگين و ذخيره قطعي ،ممكن و احتمالي كانسار،نتيجه گيري و پيشنهادات با توجه به موارد فوق.
دستورالعمل طرح اكتشافي جهت دريافت پروانه اكتشاف مواد معدني طبقه 1
طرح اكتشافي مواد معدني طبقه 1:
نظر به اينكه اكتشاف مواد اوليه معدني طبقه 1 در محدوده اي به گسترش حداكثر 6 كيلومتر مربع صورت مي گيد،لذا انجام عمليات اكتشافي مقدماتي و تهيه نقشه هاي زمين شناسي 20000/1 يا 25000/1 در اين محدوده ها لزومي نداشته ، فقط يك پي جوئي اوليه و تعيين محدوده مناسب جهت انجام اكتشافات تفصيلي در محدوده انتخاب شده به شرح زير خواهد بود:
1- تهيه نقشه توپوگرافي،زمين شناسي 5000/1 يا 2000/1 يا 1000/1 يا 500/1 از محدوده مناسب به نحوي كه در آن واحدهاي سنگي و گسلها با توجه به مقياس نقشه تفكيك و شيب و امتداد لايه ها و گسله ها محل نمونه ها و گسترش ماده معدني مشخص شده باشند ضمنا نقشه در حاشيه داراي زاهنماي كامل و برش زمين شناسي باشد.
2- احداث جاده دسترسي به ماده معدني و باطله برداري.
3- ايجاد سينه كار
4- برداشت يك يا چند نمونه از كانسار و انجام آزمايشات شيميايي،فيزيكي،پتروگرافي و كاني شناسي x.r.d بر روي آنها بر حسب نوع ماده معدني.
5- تعيين تغييرات عيار عناصر مفيد همراه و درصد عناصر مضر همراه.
6- برداشت يك يا چند نمونه شاهد از ماده معدني و انجام آزمايشات تكنولوژي اوليه بر روي آنها.
7- بلوك بندي ماده معدني با در نظر گرفتن كيفيت و شرايط استخراج و تعيين ذخيره قطعي،عيار ميانگين ماده معدني،ذخيره ممكن و احتمالي با ذكر روش محاسبه.
8- انجام مطالعات فني و اقتصادي اوليه و تعيين قيمت تمام شده ماده معدني.
9- تعيين ماشين آلات نيروي انساني و مواد ناريه مورد نياز و برآود هزينه هاي انجام شده.
10- ارائه گزارش پاياني شامل چكيده،مقدمه موقعيت جغرافيايي زمين شناسي ناحيه اي زمين شناسي محدوده مورد مطالعه تكتونيك ،ويژگيهاي زمين شناسي و معدني كانسار،شرح عمليات اكتشافي،محاسبات ،ذخيره ،نتيجه گيري نهايي با توجه به كليه موارد فوق.

دستورالعمل طرح اكتشافي جهت دريافت پروانه اكتشاف سنگ هاي تزئيني و نما

نظر يه اينكه اكتشاف سنگهاي تزئيني در محدوده اي به گسترش حداكثر 4 كيلومتر مربع صورت ميگيرد لذا انجام عمليات اكتشافي عمومي و تهيه نقشه هاي زمين شناسي 20000/1 يا 25000/1 در اين محدوده ها لزومي نداشته فقط يك پي جويي اوليه و تعيين محدوده مناسب،جهت انجام اكتشافات تفصيلي صورت مي گيرد. مراحل مختلف انجام عمليات اكتشافي در مرحله تفصيلي به شرح زير خواهد بود:
1- تهيه نقشه توپوگرافي،زمين شناسي 1000/1 يا 500/1 در محدوده مناسب بنحوي كه در آن واحدهاي سنگي و سيستمهاي گسلي با توجه به مقياس نقشه تفكيك و شيب و امتداد لايه ها و گسله ها و محل نمونه ها نمايش داده شوند.ضمنا نقشه در حاشيه،داراي راهنماي كامل و برش زمين شناسي باشد.
2- انجام مطالعات در زه نگاري،تعيين شيب و امتداد درزه ها انواع سيستمهاي درزه و نحوه پراكندگي يا تراكم هرزه ها.
3- برداشت يك يا چند نمونه از ماده معدني و انجام آزمايشات پتروگرافي،شيميايي ،“فيزيكي (مقاومت فشاري و خمشي،ضريب جذب رطوبت ،وزن مخصوص) و كاني شناسي x.r.d بر روي آنها.
4- احداث جاده دسترسي به ماده معدني و باطله برداري.
5- ايجاد سينه كار
6- تهيه يك يا چند كوپ آزمايشي از ماده معدني و تهيه پلاكهاي استاندارد از آنها و ارزيابي پلاك ها از نظر كيفيت رنگ ،صيقل پذيري ، برش و ساب و اخذ تائيديه از يك سنگبري معتبر.
7- بلوك بندي ماده معدني با در نظر گرفتن كيفيت،شرايط استخراج و تعيين ذخيره قطعي ممكن و احتمالي ماده معدني با ذكر روش محاسبه ذخيره
8- مطالعات فني و اقتصادي و برآورد هزينه تمام شده ماده معدني.
9- تعيين ماشين آلات، نيروي انساني ،مواد ناريه مورد نياز در صورت لزوم و برآورد هزينه هاي انجام شده.10- تهيه گزارش پاياني شامل چكيده،مقدمه ،موقعيت جغرافيايي،زمين شناسي ناحيه اي،زمين شناسي محدوده مورد مطالعه تكتونيك و درزه نگاري،ويژگيهاي زمين شناسي و معدني ماده معدني،عمليات اكتشافي انجام شده .محاسبات ذخيره و نتيجه گيري نهايي با توجه به موارد فوق.

کنکور ارشد معدن

به دلیل درخواست دوستانبرای معرفی منابع کنکور ارشد معدن .  این بار منابع کنکور ارشد معدن که شامل اکتشاف و استخراج و مکانیک سنگ می باشد را ارائه می دهیم.

برای دانلود جزوه باید عضو سایت شوید

کانی تالک

 

 تالک

تالك سيليكات منيزيم آبدار است اين كاني در طبيعت به طور كلي در سنگ هاي دگرگوني يافت مي شود . تالك در شرايط مناسب در دگرگوني همبري نوع متازوماتيزم و دگرگوني ناحيه اي تشكيل مي شود . تركيب شيميايي تالك و كاني هاي همراه آن شامل سرپانتين ،كلريت ،آنتوفيليت ،ترموليت ،ديوپسيد ،دولوميت و كلسيت مي باشد .نگاه اجمالي :در دگرگوني همبري توده هاي نفوذي غني از محلول هاي ماگمايي ضمن نفوذ در سنگ هاي كربناته غني از منيزيم (دولوميت)موجب تشكيل اسكارن منيزيم دار مي شود . تالك از كاني هاي مهم اسكارن هاي منيزيم دار است و در دگرگوني هاي ناحيه اي سنگ هاي مافيكي ،اولترامافيكي و دولوميت ها در دگرگوني ناحيه اي حرارتي پايين تا متوسط موجب تشكيل تالك شيست مي شود كه مهمترين منبع تالك به شمار مي رود . بيشتر تالك دنيا از تالك شيست و سنگ هاي سرپانتيني شده بدست مي آيد .مصارف مهم تالك :كاغذ سازي 42% پلاستيك 2/9% سراميك 21% رنگ سازي 5/8% پوشش بام 4/5% دارويي 2% لوازم آرايشي 2%و همچنين در لاستيك ،خوراك دام ،كنترل آلودگي ،پوشش و كشاورزي كاربرد دارد .كاغذ سازي:از تالك در سه مرحله مي توان استفاده كرد :پركننده ،كنترل ناهمواري،روكش .همانطور كه مي دانيد 42%تالك توليدي جهان در كاغذ سازي به مصرف مي رسد ،بخش اعظم تالك در كاغذ سازي به عنوان ماده پركننده استفاده مي شود . ميزان تالك مصرفي در صنعت كاغذ سازي در سال 1994بالغ بر 7/2 ميليون تن گزارش شده است . در آمريكا به دليل فراواني كائولن مورد نياز براي صنعت كاغذ سازي مصرف كائولن در اين صنعت بيشتر از تالك بوده در صورتي كه در اروپا مصرف تالك بيشتر است .مزاياي استفاده از تالك به جاي كائولن به عنوان پركننده عبارتند از :بهبود حالت نرمي،تخلخل ،ماتي،شايش و انديس زردي .از تالك به دليل شكل صفحه اي و شفافيت بسيار خوب به عنوان روكش كاغذ استفاده مي شود ،استفاده از تالك به عنوان روكش موجب ويژگي هايي در كاغذ مي شود كه عبارتند از :گلاسه ،نرمي ،كاهش اصطكاك و افزايش كيفيت چاپ . استفاده از تالك و يا كائولن به عنوان روكش بستگي به قيمت اين دو نوع ماده معدني دارد . بيش از 90 درصد تالك استفاده شده در آمريكاي شمالي در كاغذ سازي به منظور كاهش ناهمواري و كاهش چسبندگي است . ميزان توليد تالك دنيا در سال 1994 بالغ بر 41/6 ميليون تن گزارش شده است و توليد جهاني تالك در 1995به 08/8ميليون تن افزايش يافته است و و اين روند نيز همچنان رو به تزاييد است .

 

گابرو

کاني شناسي گابرو

کوارتز گابرو و کوارتزيت سنگهاي اطلاق مي شود که به عنوان کاني فرعي تا 10 درصد کوارتز دارند. پلاژيوکلاز اين سنگها معمولاٌ لابرادوريت يا بيتونيت است ولي آنورتيت نيز زياد ديده مي‌شود. در گابرو بطور کلي آنهايي که داراي اليوين است داراي پلاژيوکلازهاي بازيکتري نيز مي‌باشد و آنهايي که داراي پيروکسن‌هاي منوکلينيک است پلاژيوکلاز آنها اسيدي تر است و بالاخره سديک‌ترين پلاژيوکلازها با نوريت‌ها و هيپريت‌ها ديده مي‌شود.
اين پلاژيوکلازها که خيلي کمتر زونه هستند معمولا داراي ماکل آلبيت و همچنين ماکل آلبيت و کارلسبارد تواما در آنها ديده مي‌شود. ما کل پرکليين نيز در اين پلاژيوکلازها ظاهر مي‌شود.

کانيهاي فرومنيزين گابروها

پيروکسن‌هاي گابروي معمولي اوژيت و ديو پسيديک مي باشد. انکلوزيونهاي ايلمنيت و ساير اکسيدهاي آهن در پيروکسن‌ها ممکن است توليد ساخت شاليدن بنمايد. در نوريت‌ها و هيپريت‌هاي هيپرتين مهمترين کاني تيره رنگ مي‌باشد و ممکن است داراي پلئوکروشيم باشد، انستاتيت نيز گاهي ديده مي‌شود. اليوين اين سنگها معمولا از نوع متوسط است ولي در بعضي گابروها که داراي آهن زياد مي‌باشند از نوع فاياليت مي‌باشد.

سنگ هاي اليوين گابرو و تروکتوليت کمياب تر از گابروهاي پيروکسن‌دار است و به همين ترتيب اليوين نوريت‌ها از نوريت‌هاي ديگر کمياب‌تر است. گابروهايي که داراي هورنبلند بصورت کافي اوليه باشد فقط در نواحي محدودي يافت مي‌شود ولي هورنبلند ثانويه که در نتيجه جانشيني پيروکسن‌ها بوجود آمده باشد زياد ديده مي‌شود. رنگ هونبلندهاي اوليه قهوه‌اي در گاهي سبز رنگ است در صورتي که رنگ هورنبلندهاي ثانويه سبز يا سبز روشن مي‌باشد.

کانيهاي فرعي

بيوتيت به عنوان کاني فرعي در بعضي انواع گابروها ديده مي‌شود و در برخ نوريت‌ها و گابروها به حدي زياد است که مي‌توان آن را جزء کانيهاي عادي سنگ دانست. کوارتز نيز ممکن است به مقدار خيلي کم در اين سنگها ظاهر شود(مخصوصاٌ در نوريت‌ها و هورنبلند گابروها) . در برخي گابروها که به نام کوارتز گابرو ناميده مي‌شود ، کوارتز مقدارش به حدي است که مي‌توان به آن کاني شاخص اطلاق کرد.
مهمترين کانيهاي فرعي اين سنگها عبارتند از: آپاتيت ، منيتيت ، ايلمنت و اسپنيل و به مقدار کمتري پيريت ، پيروتين ، گروناها ، اسفن و اثري از فلدسپاتوئيدها نيز در انواع قليايي اين سنگها ديده مي‌شود.
کروميت به عنوان کاني فرعي در انواع تروکتوليت‌هاديده مي‌شود. بعضي از نوريت‌ها داراي سيليملنيت ، آندالوزيت ، کورديريت و گرونا است که بيشتر ممکن است از سنگهاي همبر سنگ اضافه شده باشد.

دگرساني گابروها

پلاژيوکلازها دگرسان شده تبديل به آلبيت و زوئيزيت و يا ساير کانيهاي دسته اپيدوت مي‌شود. پيروکسن‌ها که ممکن است آمفيبول جانشين آنها شده باشد دگرسان شده به کلريت ، تالک و سرپانتين تبديل مي‌شوند. اليوين در اثر دگرساني به سرپانتين و مانيتيت تبديل مي‌گردد.

ساخت و بافت گابروها

گابروها معمولا داراي بافت دانه‌اي با دانه‌هاي متوسط تا درشت و نيم شکل‌دار هستند. بافت پگماتيتي خيلي به ندرت در اين سنگها ديده مي‌شود. بافت پورفيري کمياب است ولي بافت گنيسي و نوار ممکن است ديده شود. هم پلاژيوکلازها و هم اليوين‌هاي اين سنگها ممکن است کم و بيش بصورت موازي باهم قرار گرفته باشند. يکي ديگر از بافت‌هاي معمولي اين سنگها بافت افي تيک است که در آن تعدادي بلور نسبتا ريز پلاژيوکلاز در داخل بلور درشت پيروکسن ديده مي شود و معرف تبلور همزمان اين دو کاني در سنگ است.
در اين سنگها بافت اربيکولار نيز گاهي ديده شده است. در برخي از توده‌هاي نفوذي گابرو بافت و درشتي دانه‌ها و ترکيب سنگ ممکن است از يک نقطه به نقطه ديگر تغيير فاحشي داشته باشد. در گابروها معمولا آلبيت منيتيت شکل‌دار و پيروکسن و اليوين و پلاژيوکلازها نيمه شکل‌دار مي‌باشد و اگر کوارتز وارتوز وجود داشته باشد فضاي باقيمانده بين ساير دانه‌ها را پر مي‌کند. ساخت کرونا يا تاجي يا نوارهاي حاصله در نتيجه فعل و انفعال شيميايي ماگمايي باقي مانده روي بلور در اين دسته از سنگها بخصوص دور اليوينها و منيتيت‌ها و پيروکسن‌ها مخصوصا وقتي در همبري پلاژيوکلازها قرار گرفته باشد خيلي زياد ديده مي‌شود.

 

محل تشکيل گابروها

گابرو ونوريت معمولا در حاشيه باتوليتها و بصورت توده‌هاي نفوذي که در اولين مراحل باتوليت‌هاي مرکب بوجود مي‌آيد و همچنين بصورت توده‌هاي نفوذي مستقل که ممکن است مطبق نيز باشد. همچنين ممکن است به صورت طبقاتي در بين توده‌هاي مطبق پريدوتيتي ديده شوند.
تروکتوليت‌ها همراه با پريدوتيت‌ها ظاهر مي‌شوند. انورتوزيت‌ها نيز ممکن است بصورت توده‌هاي نفوذي بزرگ که اکثرا در پرکامبرين تشکيل شده است و پلاژيوکلاز آنها لابرادوريت يا آندزين است. و يا بصورت توده‌هايي در لوپوليت‌هاي پريدوتيتي که پلاژيوکلاز آنها از نوع بيتونيت است و به صورت توده‌هاي محدودي که در اثر عمل سگوگاليون در سنگهاي گابرويي بوجود مي‌آيند.

 

كاربرد

گابرو هم به عنوان سنگ لاشه (در جاده سازي، ساخت تونل و پل سازي) و هم به عنوان سنگ تزئيني و نما در فضاهاي دروني و بيروني ساختمانها كاربرد دارد. در اكثر كشورهاي جهان اين نوع سنگ در صورت آلتره نبودن يكي از بهترين انواع سنگ ساختماني محسوب مي شود.