surfer8 دانلود فیلم آموزشی نرم افزار

surfer8 دانلود فیلم آموزشی نرم افزار

نرم افزار Surfer 8  توسط شركت Golden Software طراحي شده است. اين نرم افزار قادر به ترسيم نقشه‌هاي توپوگرافي ، سه بعدي ، شبيه سازي هوايي ، محاسبه حجم باطله برداري ، محاسبه ذخيره ماده معدني و ... مي‌باشد و به همين خاطر اين نرم ‌افزار مورد توجه مهندسين معدن و عمران قرار‌گرفته است .

اين فيلم‌ آموزشي كه در اختيار شما عزيزان قرار گرفته با تلاش اعضاء گروه تهيه و تنظيم شده است و شامل 11 قسمت فيلم  و با پسوند WMV  مي‌باشد. سعي شده در اين فيلم اصول  آموزش داده شود و قسمتهاي مهم نرم‌افزار را پوشش دهد ، تا شما در آخر براحتي بتوانيد نقشه‌هاي مورد نظر خود را با اين نرم افزار ترسيم كنيد.

 

برای دانلود کردن باید عضو سایت شوید

زمین شناسی اقتصادی

فرستنده: آقای محسن رجایی

email:[e-mail]

زمین شناسی اقتصادی

. شاخه ای از علم زمین شناسی که درباره نحوه تشکیل و ژنز آن دسته از مواد زمین که دارای ارزش اقتصادی هستند صحبت می کند

. معدن کاری : تبدیل یک پتانسیل موجود در طبیعت (کانسار) به یک پتاسیل فعال

.کانی:مواد معدنی طبیعی که دارای ترکیب شیمیایی و خواص فیزیکی تقریبا ثابتی دارد  (Mineral)

کانه:کانی اقتصادی است . اگر بتوانیم از یک کانی حداقل یک فلز استخراج کنیم به آن کانه گفته می شود ، مثل اسفالریت ، گالن(Ore Mineral)

کانی های صنعتی: کانی اقتصادی ارزشمندی که مصرف غیر فلزی داشته باشد ، مثل گچ ، زغال ، باریت ، لیمونیت (Industeral Mineral)

باطله:  مواد معدنی (کانی) که ارزش اقتصادی نداشته باشد و جز مواد اضافی است . که البته به صورت نسبی بوده و با زمان یا مکان تغییر می کند ، مثال در معدن آهن سیلیس مزاحم و در معدن کوارتز برای شیشه سازی آهن مزاحم است . (Gange)

کانسنگ : مجموعه ای از چند کانی که حداقل یکی از این کانی ها ارزش اقتصادی داشته باشد .(Ore)

عیار  : معیاری برای سنجش کیفیت ماده معدنی . مقدار فلز موجود در کانسنگ را عیار می گویند (Grade)
گرم در تن PPM Parts per million
مثال 5 پی پی ام یعنی 5 گرم طلا به ازای هر تن 

به نسبن کانه به کانسنگ گفته می شود از آنالیز کانی شناختی برای شناسایی آن استفاده می شود . در واقع یک جور عیار می باشد . (Tenor)

کانسار : ذخیره معدنی . تجمع طبیعی مواد معدنی که بعد از اکتشاف ، استخراج و فرآوری به طور سود دهی به فروش برسد . (Ore deposit)

منابع معدنی : هم کانسار را در بر می گیرد + آن دسته از تجمع طبیعی که امروزه قابل بهره برداری نیست . (Ore resource)

آنومالی : تجمع طبیعی که مشخص نیست به طور سوده باشد . (Anomali)
الف – عوامل زمین شناختی ب- عوامل غیر زمین شناختی

عوامل زمین شناختی*
.1.عیار یا ترکیب شیمیایی 
.2. مقدار ذخیره
.3. کانی ها و عناصر همراه
.4. موقعیت جغرافیایی

عوامل غیر زمین شناختی *
.1. عوامل تکنولوژیکی
.2. قوانین دولتی (مالیات ، واردات ، صادرات)

ادامه نوشته

اانواع کوهزایی

انواع کوهزایی

۱-کوهای ناشی از چین خوردگی
۲- کوهای ناشی از فعالیت اتشفشانی
۳-کوه های گسلی
۴- ژئوسنکلین ها
میزان نشیت کف حوضه 12 متر به ازای هر میلیون سال است .

ساختمان ژئو سنکلین ها
قسمت های اصلی ژئو سنکلین ها نواحی گود ان است که معمولا در همه جا به شکل گودی طویل می باشد . در یک ناحیه ژئو سنکلین ممکن است که چندین گودی وجود داشته باشد که معمولا تمام انها در جهت طویل اند و به وسیله گسله هایی محدود شده اند . کف قسمت اصلی ژئو سنکلین ممکن است از جنس اقیانوسی و لایه ها ی بازالت که بوسیله سنگهای رسوبی پوشیده شده ، و یا از جنس پوسته قاره های باشد که در این حالت قسمت اصلی ان از سنگهای ضخیم ، اذرین و دگرگونی چین خورده تشکیل شده و در زیر ان قشر بازالتی قرار دارد .
در حاشیه ژئو سنکلین ها ، ممکن است قطعات به سمت بالا حرکت کنند و ژئو انتی سنکلین را بوجود اورد . در چنن مواردی ، مواد رسوبی و اتشفشانی که در گود های رسوب کرده اند . چین خوردگی پیدا می کنند وبدین ترتیب گودی ژئوسنکلین به شکل ناودیس شکنجی ، در می آید . از جمله دیگر قسمت های مهم ژئو سنکلین ها ، حوضه های کوهزایی آنهاست .

انواع ژئو سنکلین ها:
الف ) میوژئوسنکلین - این نام به آن دسته از ژئو سنکلین ها اطلاق می شود که تقریبا تمام نهشته های آن را سنگ های رسوبی تشکیل می دهند . از جمله سنگهایی که در این دسته ژئو سنکلین ها دیده می شود می توان از آهک ، شیل ، ماسه سنگ کوارتزی و کنگلومرا نام برد . وجود بعضی از مشخصات از جمله ترک های گلی ، اوولیتها ، آثار آلگ ها و مشخصات مشابه ان ، موید این مطلب است که رسوبگذاری در ابهای کم عمق انجام گرفته است . ندرتا ممکن است سنگ های اذرین نفوذی یا آتشفشانی نیز در داخل رسوبات این دسته مشاهده می شود .
ب ) ایوژئوسنکلین – ایوژئوسنکلین ، به نوعی ژئوسنکلین اطلاق می شود که در آن ، بطور متناوب سنگهای رسوبی و آتشفشانی قرار گرفته اند . ضخامت این رسوبات به مراتب بیشتر از رسوبات میوژئوسنکلین است . سنگهای رسوبی این دسته ، عموما آواری و شامل شیل ، گریواک و کنگلومراست . سنگهای آتشفشانی آن نیز معمولا جریان های گدازه ، توف ، سیل و دایک های کم عمقی است که جنس انها غالبا آندزیت و ندرتا بازالت یا ریولیت است .
ج ) پارالیاژئوسنکلین – این نام به ان دسته از ژئو سنکلین ها گفته می شود که در حاشیه ارام قاره ها قرار دارند . رسوبات این حوضه ها ، گسترش وسیعی دارند و سرعت رسوبگذاری در انها به 34 متر در سال می رسد . و معمولا در بین رسوبات ان مواد اتشفشانی وجود ندارد .

مراحل مختلف ژئوسنکلین
الف ) مرحله اصلی – فاز اولیه از مرحله اصلی ژئو سنکلین معمولا توام با تشکیل بعضی گسل های است که کف ان را قطع می کند . بعضی از قطعات کف ژئو سنکلین ، از اطراف به توسط گسلها محدود شده و فرونشینی انها سبب ایجاد گودی ژئو سنکلین می شود . مطالعه رابطه بین گسل ها و قطعات موجود نشان دهنده این است که عامل اصل بوجود اورنده انها ، حرکات افقی یا قائمی است که در فواصل متفاوتی ادامه داشته است.
از جمله ویژگی های مهم گودی سنکلین ها ، سیستم گسل های عمیق و نیز نواحی ای است که فاقد پوسته قاره ای اند . که بعد ها در طی توسعه ژئو سنکلین ها حقیقی ، سنگهای گسل های عمیق مربوط به قشر های بازالتی و یا حتی قسمت های بالای گوشته ، ممکن است و در امتداد گسله ها به سطح زمین رانده شده و در انجا نمایان شود. در فاز نهایی مرحله اصلی ، تقریبا تمام گودی ژئو سنکلین از رسوبات متناوب رس و ماسه سنگ موسوم به فلیش پر می شود . در داخل این رسوبات ، لایه های مارلو و کربن های مختلف نیز مشاهده می گردد.
ب ) مرحله کوهزایی پس از خاتمه چین خوردگی در مرحله اصلی در اثر فرونشینی ، گودیهای دیگری موسوم به گودیهای کوهزایی بوجود می اید و در همین زمان ، بالا امدگی کوهزایی نیز تشکیل می شود . گر چه در بعضی موارد ، این گودیها عمیق ترین قسمت ژئو سنکلین ها را تشکیل می دهد ولی این امر در تمام موارد صادق نیست ، گودیهای موجود در حواشی کراتن ها از جمله معروفترین گودیهای کوهزایی به شماره می ایند . این گودیها معمولا با رسوبات ضخیمی از مواد رسوبی و اتشفشانی پر می شود.

معدن فيروزه نيشابور

معدن فيروزه نيشابور

معدن فيروزه نيشابور در 55كيلومترى شمال غرب شهرستان نيشابور واقع شده است. فيروزه بعنوان يك كانى ثانويه در نتيجه تاثير محلولهاى سطحى بر سنگهاى آذرين دوران سوم در نواحى با آلتراسيون اوليه و درزه ها و شكستگى هاي ثانويه تكتونيكى تشكيل شده است. كانى سازى آن به سه شكل: رگچه و رگه، جانشينى و پركننده حفرات مى باشد. سنگ فيروزه بر اساس شكل و رنگ به انواع مختلفى تقسيم مي شود.

 

ادامه نوشته

خاك نسوز (گل آتشخوار)

خاك نسوز (گل آتشخوار)

خاك نسوز يك ماده نسوز سيليسي است كه pH اسيدي دارد، رطوبت مي‌پذيرد و به‌خوبي به قالب در مي‌آيد تا در دماي بالا پخته شود و سخت گردد. نقطه‌ ذوب آن بالاتر از 1420 درجه سلسيوس و مرتبه آذرسنجي آن حدود 15 است.

خاك نسوز اساساً از كائولينيت با مقدار متغيري از Fe2O3 TiO2, SiO2, CaOتشكيل مي‌شود و به‌طور تقريبي داراي 45 درصد آلومين و 54 درصد سيليس است و به‌هنگام پختن تا حدود 10 درصد انقباض پيدا مي‌كند.

خاك نسوز، بيشتر در بخش‌هاي زيرين رگه‌‌هاي زغالي يافت مي‌شود و نسوز‌ها در اين نوع معادن داراي آهن كمتري است، زيرا به‌علت وجود اسيد‌هاي هوميك آهن آزاد مي‌شود و از محيط بيرون مي‌رود و تركيبات قليايي فلدسپات‌ها نيز به‌صورت محلول در مي‌آيد و درون خاك نسوز باقي مي‌ماند. خاك نسوز بيشتر در رسوبات آب شيرين يافت مي‌شود.

ويژگي مهم بسياري از خاك‌هاي نسوز قابليت خميري شدن يا قابليت جذب آب و تشكيل توده‌اي خميري است كه بتواند به‌راحتي به‌شكل دلخواه قالب‌گيري شود. خمير شوندگي خاك در اثر پخته شدن از ميان مي‌رود و رنگ خاك نسوز از زرد نخودي تا خاكستري تغيير مي‌كند.

خاك‌هاي نسوز پلاستيك و نيمه‌پلاستيك از نظر ويژگي‌هايي نظير پلاستيسيته، نسوزندگي و استحكام پيوند متغيرند، با افزودن مقدار كافي آب به آنها به‌صورت توده‌اي پلاستيك در آمده و قابل كار كردن مي‌شوند، انواع مرغوب آن داراي E.C.P 26 تا 33 است و عموماً مقدار كمي ناخالصي آهن و عناصر قليايي دارند.

طبقه بندی سنگ های آذرین و رسوبی

این عکس ها به طور کامل و همراه با شکل سنگ های آذرین و رسوبی را طبقه بندی کرده است در طبقه بندی سنگ آذرین  به ترتیب از عمق به سطح سنگ های تشکیل شده را نشان میدهد و همجنین تقسیم بندی سنگهای آذرین در سری بوون  رسم شده و نکاتی در این باره ذکر شده است  . سنگهای رسوبی را به طور کامل  بر اساس منشا آنها طبقه بندی کرده است  .برای دیدن عکسها بر  روی لینک های زیر کلیک کنید.

طبقه بندی سنگهای آذرین . رسوبی

جناب آقای اسدی

مشخصات عمومی

                 نام و نام خانوادگی : احمد اسدی

                 تاریخ تولد:۱۳۴۵

              محل تولد:تهران

                               تلفن همراه: ــــــــــــــــــــــــــــــ

  ایمیل: [e-mail]

  وب سایت: www.learnmining.com

ادامه نوشته

جناب آقای حسینی

مشخصات عمومی

نام و نام خانوادگی : سید علی اکبر حسینی

تاریخ تولد:۰۱ /۰۱/۱۳۵۶

محل تولد: شاهرود

تلفن همراه: [phone]

  ایمیل: [e-mail]

  وب سایت: ___________________

ادامه نوشته

جناب آقای صالحی کرمانی

 

مشخصات عمومی

نام و نام خانوادگی : محمد باقرصالحی کرمانی

تاریخ تولد:16 /10/1332

محل تولد: کرمان

تلفن همراه: [phone]

ایمیل:   [e-mail]

 وب سایت:   www.petrology.co.nr

 

ادامه نوشته

جناب آقای پورشریفی

مشخصات عمومی

نام و نام خانوادگی : کوروش پورشریفی

تاریخ تولد: ________

محل تولد: ________

تلفن همراه: ________

ایمیل: ________

وب سایت: ________

ادامه نوشته

سومین همایش علمی سنگهای ساختمانی محلات

        سومین همایش علمی سنگهای ساختمانی با رویکردی جدید و کاربردی به بررسی کل زنجیره ارزش از اکتشاف تا فراوری و بازار همت می گمارد. در این بین کلیه رشته های مرتبط همانند مهندسی صنایع, مدیریت, کامپیوتر,اقتصاد و... علاوه بر زمین شناسی و معدن به ارائه مطالب علمی و تجربیات  موفق فرا خوانده می شود.         

همراه با دومین نمایشگاه  و جشنواره

سنگ محلات و نیم ور

مهلت ارسال مقالات:۳۰/۱/۱۳۸۸               * مهلت ارسال مقالات تا ۱۵/۲/۸۸ تمدید شد*

زمان : ۶ خرداد ۱۳۸۸

محل برگزاری: محلات /بلوار شهید بهشتی غربی/تالار سینما قدس

دبیرخانه علمی همایش : دانشگاه پیام نور مرکز محلات

وب سایت دبیر همایش

 

دانلود جزوه سنگ شناسی

           

       جزوه سنگ شناسی که در اختیار شما علاقه مندان قرارگرفته  شامل مباحث سنگ های آذرین  رسوبی و دگرگونی  همراه با دیاگرام های مربوط به رده بندی سنگها  می باشد که به طور کامل و دقیق نوشته شده است. در این جا از استاد گرامی جناب آقای محمد باقر صالحی کرمانی تشکر میکنیم که با راهنمایی های ایشان  این جزوه تکمیل و کامل گردید همینطور از تلاش های  آقای مهدی رجبی در تنظیم  این جزوه قدردانی می کنیم.

برای دانلود جزوه باید عضو سایت شوید

دانلود کتاب اکتشاف معدن

 

اکتشاف معدن

در اين پست قصد ارائه کتابی با نام "اکتشاف معدن" را داريم. اين کتاب از سری کتابهای منتشر شده وزارت آموزش و پرورش است که برای رشته فنی و حرفه ای (رشته معدن) گردآوری شده است.
 کتاب مذکور شامل فصولی با عناوين زير است:
۱-کانسارهای ماگمايی ۲-کانسارهای رسوبی ۳-کانسارهای دگرگونی ۴-پی جويی و اکتشاف ۵-معيارهای پی جويی ۶-مراحل مقدماتی پی جويی ۷-پی جويی های زمين شناسی ۸-پی جويی های ژئوشيميايی ۹-پی جويی های ژئوفيزيکی ۱۰-مسائل عمومی اکتشاف مواد معدنی ۱۱-اکتشافات سطحی ۱۲-گمانه های اکتشافی ۱۳-عمليات چاه پيمايی ۱۴-تونل های اکتشافی ۱۵-نمونه گيری ۱۶-محاسبه ذخيره
از منابع به کار رفته در اين کتاب ميتوان به "اصول اکتشاف مواد معدنی" تاليف مهندس حسن مدنی ، سال دوم رشته معدن هنرستان های فنی-انتشارات وزارت آموزش و پرورش (جلدهای ۱ و ۲) اشاره کرد.

برای دانلود جزوه باید عضو سایت شوید

قانون معادن

قانون معادن

فصل اول: تعاريف و کليات ماده 1 - تعريف واژه‏هاى بکار رفته در اين قانون به شرح زير است: الف - ماده معدنى (کانى): هر ماده يا ترکيب طبيعى که به صورت جامد يا گاز يا مايع و يا محلول در آب در اثر تحولات زمين شناسى به وجود آمده است. ب - کانه : مواد معدنى يا کانيهاى موجود در کانسار که داراى ارزش اقتصادى است. پ - ذخيره معدنى (کانسار): تمرکز و يا انباشت طبيعى يک يا چند ماده معدنى در زير يا روى زمين و يا محلول در آب مي‏باشد. ت - معدن : ذخيره معدنى است که بهره ‏بردارى از آن مقرون به صرفه باشد. ث - اکتشاف : تجسس ادارى به منظور يافتن کانسار است که شامل عملياتى از جمله موارد زير مي‏باشد: 1- آثاريابى و نمونه‏بردارى و آزمايشات کمى و کيفي. 2- بررسيهاى زمين شناسى، ژئوفيزيکى و ژئوشيميايى مانند آنها و انجام امورى که براى اين گونه بررسي‏ها لازم باشد. 3- حفارى روباز و زيرزميني. 4- تعيين شکل و کيفيت و کميت ذخيره معدنى، و تهيه نقشه‏هاى مربوطه. ج - پروانه اکتشاف: مجوزى است که براى انجام عمليات اکتشافى مواد معدنى در محدوده مشخص از طرف وزارت معادن و فلزات صادر مي‏شود. چ - گواهى کشف : تأييديه ‏اى که توسط وزارت معادن و فلزات پس از اتمام عمليات اکتشافى و کشف کانه به نام دارنده پروانه اکتشاف صادر مي‏شود. ح - بهره‏ بردارى: مجموعه عملياتى است که به منظور استخراج و کانه آرايى و به دست آوردن مواد معدنى قابل فروش انجام مي‏گيرد. خ - بهره‏ بردار : شخص حقيقى يا حقوقى اعم از دولتى، تعاونى و خصوصى است که داراى پروانه بهره ‏بردارى از وزارت معادن و فلزات باشد. د - استخراج : مجموعه عملياتى است که به منظور جدا کردن کانه از کانسار و انتقال آن به محل انباشت مواد انجام مي‏گيرد. ذ - اجازه برداشت: مجوزى است که از طرف وزارت معادن و فلزات براى تأمين مصالح ساختمانى مورد نياز طرحهاى عمرانى و برداشت واريزه‏ها و ذخاير محدود و جزئى و نيز عمليات آزمايشگاهى صادر مي‏شود. ر - حقوق دولتى : عبارت است از درآمد دولت ناشى از استخراج، بهره‏بردارى و برداشت هر واحد از ماده يا مواد معدني. ز ـ کانه آرايى: عبارت است از کليه عمليات فيزيکى، شيميايى و يا فيزيک و شيميايى که به‏ منظور جدا کردن قسمتى از مواد باطله از کانه و يا تفکيک کانه‏ها از يکديگر انجام مي‏گيرد. ژ - فرآورى : شامل کليه عملياتى است که بر روى مواد خام معدنى يا کانه آرايى شده آنها انجام و در نتيجه موجب توليد مواد اوليه صنعتى مي‏شود. س - محل انباشت مواد: محلى است خارج از کارگاههاى استخراج و تونلها و چاهها که مواد مستخرجه در آنجا انباشته مي‏شود. ش - مواد باطله : عبارت است از موادى که در نتيجه استخراج يا کانه آرايى از کانه جدا مي‏گردد. ص - شن و ماسه معمولى : شن و ماسه‏اى که حاوى کاني‏هاى با ارزش نبوده و يا تفکيک آنها مقرون به صرفه نباشد و عمدتاً در کارهاى ساختمانى، راه‏سازى، بتن ريزى و نظاير آن استفاده مي‏گردد. ض - خاک رس معمولى : خاکى است که براى ساختن خشت و آجر معمولى (غيرنسوز) به کار مي‏رود و نيز در عمليات ساختمانى و راه‏سازى و کشاورزى از آن استفاده مي‏شود. ط - خاک صنعتى : خاکى است که به علت داشتن خواص فيزيکى و شيميايى خاص مصارف صنعتى مختلف دارد. ظ - سنگ لاشه و ساختمانى : سنگهاى مختلف موجود در طبيعت که حاوى کانه قابل تفکيک در شرايط کنونى نبوده و عمل آورى آن رايج و معمول و يا مقرون به صرفه نباشد و بنا به تشخيص وزارت معادن و فلزات سنگ تزئينى نيست و عموماً در پى يا ديوارچينى ساختمانها، راه‏سازى و ديواره‏سازى و امور نظير آن به کار مي‏رود. ع - سنگ تزئينى : سنگهاى متبلور و غيرمتبلور رسوبى، آذرين و دگرگونى که حاوى کانه قابل تفکيک در شرايط کنونى نبوده و عمل آورى آنها نظير برش و صيقل رايج و مقرون به صرفه باشد از قبيل مرمر، شبه مرمر (مرمريت) تراورتن، گرانيت و امثالهم. غ - پروانه بهره‏بردارى : مجوزى است که توسط وزارت معادن و فلزات براى بهره‏بردارى از معادن در محدوده‏اى که مشخص شده است، صادر مي‏گردد. ف - طرح بهره‏ بردارى: طرحى است که در آن جزئيات برنامه‏هاى اجرايى براى بهره‏بردارى از معدن و زمان‏بندى اجراى عمليات و ساير اطلاعات براساس شناسنامه معدن در نمونه فرمهاى ويژه وزارت معادن و فلزات، توسط عاملين بهره‏بردارى درج مي‏گردد. ق - معادن بلامعارض: به معادنى اطلاق مي‏شود که فاقد بهره‏بردار بوده و يا واگذارى آن از نظر اين قانون منعى نداشته باشد. ماده 2 - در اجراى اصول چهل و چهارم و چهل و پنجم قانون اساسى مسئوليت اعمال حاکميت دولت بر معادن کشور و حفظ ذخاير معدنى و نيز صدور اجازه انجام فعاليتهاى معدنى مقرر در اين قانون و نظارت بر امور مزبور و فراهم آوردن موجبات توسعه فعاليتهاى معدنى، دستيابى به ارزش افزوده مواد خام معدنى، توسعه صادرات مواد معدنى با ارزش افزوده، ايجاد اشتغال در اين بخش و نيز افزايش سهم بخش معدن در توسعه اقتصادى و اجتماعى کشور به عهده وزارت معادن و فلزات مي‏باشد. اعمال حاکميت مذکور در اين ماده مي‏تواند مانع اعمال مالکيت اشخاص حقيقى و حقوقى در محدوده مقررات باشد. ماده 3 - مواد معدنى : به شرح زير طبقه‏بندى مي‏شوند: الف - مواد معدنى طبقه يک عبارت هستند از : سنگ آهک، سنگ گچ، شن و ماسه معمولى، خاک رس معمولى، صدف دريايى، پوکه معدنى، نمک آبى و سنگى، مارن، سنگ لاشه ساختمانى و نظاير آنها. ب - مواد معدنى طبقه دو عبارت هستند از : 1- آهن، طلا، کرم، قلع، جيوه، سرب، روى، مس، تيتان، آنتيموان، موليبدان، کبالت، تنگستن، کادميوم و ساير فلزات. 2- نيتراتها، فسفاتها، براتها، نمکهاى قليايى، سولفاتها، کربناتها، کلرورها (به استثناى مواد ياد شده در طبقه يک) و نظاير آنها. 3- ميکا، گرافيت، تالک، کائولن، نسوزها، فلدسپات، سنگ و ماسه سيليسى، پرليت، دياتوميت، زئوليت، بوکسيت، خاک سرخ، خاک زرد، خاکهاى صنعتى و نظاير آنها. 4- سنگهاى قيمتى و نيمه قيمتى مانند الماس، زمرد، ياقوت، يشم، فيروزه، انواع عقيق و امثال آنها. 5- انواع سنگهاى تزئينى و نما. 6- انواع زغال سنگها و شيلهاى غيرنفتي. 7- مواد معدنى قابل استحصال از آبها و نيز گازهاى معدنى به استثناى گازهاى هيدروکربوري. ج ـ مواد معدنى طبقه سه عبارت هستند از: کليه هيدروکربورها به استثناى زغال سنگ مانند: نفت خام، گاز طبيعى، قير پلمه سنگهاى نفتى، سنگ آسفالت طبيعى و ماسه‏هاى آغشته به نفت و امثال آنها. قير، پلمه سنگهاى نفتى و سنگ آسفالت طبيعى در صورتى که مورد عمل وزارت نفت، شرکتها و واحدهاى تابعه و وابسته به آن وزارت نباشد جزو معادن طبقه دو محسوب مي‏گردد. د - مواد معدنى طبقه چهار عبارت هستند از: کليه مواد پرتوزا اعم از اوليه و ثانويه. تبصره - طبقه آن دسته از مواد معدنى مرتبط با محدوده طبقات يک و دو که در طبقه‏بندى فوق مشخص نشده يا مورد ترديد باشد و نيز طبقه موادى شامل چند ماده از يک طبقه و موادى از طبقه ديگر، برحسب نوع، اهميت و ارزش اين مواد توسط وزارت معادن و فلزات تعيين مي‏شود. ماده 4 - امور مربوط به مواد معدنى طبقات يک و دو به استثناى شن و ماسه معمولى و خاک رس معمولى در چارچوب مقررات اين قانون در حيطه وظايف وزارت معادن و فلزات مي‏باشد. تبصره - تشخيص معمولى بودن شن و ماسه و خاک رس با وزارت معادن و فلزات است

 

 فصل دوم : اکتشاف ماده 5- اکتشاف ذخاير معدنى توسط بخش‏هاى دولتى، تعاونى و خصوصى اعم از اشخاص حقيقى و حقوقى انجام مي‏شود. وزارت معادن و فلزات4 نيز مکلف است رأساً يا توسط سازمانها و شرکتها و واحدهاى تابعه و يا با استفاده از خدمات اشخاص حقيقى و حقوقى ذيربط واجد صلاحيت نسبت به اکتشاف و شناسايى ذخاير معدنى کشور اقدام نمايد. ماده 6 - اکتشاف ذخاير معدنى، منوط به صدور پروانه اکتشاف توسط وزارت معادن و فلزات است. چگونگى اخذ پروانه، ضوابط اکتشاف، مدت اعتبار پروانه، انتقال حقوق متعلق به آن پروانه و نيز ساير موارد ضرورى مربوط برابر مفاد اين قانون در آيين‏نامه اجرايى تعيين خواهد شد. تبصره - اکتشاف حين بهره‏بردارى نياز به صدور پروانه اکتشاف ندارد، ليکن در صورت کشف ذخيره يا ماده معدنى جديد گواهى کشف دارنده پروانه بهره‏بردارى به ترتيب با رعايت مفاد اين قانون اصلاح يا گواهى جديد صادر خواهد شد. ماده 7 - وزارت معادن و فلزات مکلف است پس از رسيدگى و تأييد عمليات اکتشافى نسبت به صدور گواهى کشف، به نام دارنده پروانه اکتشاف اقدام نمايد. در اين گواهى نوع يا انواع ماده معدنى کشف شده، کميت، کيفيت، حدود، مساحت و هزينه عمليات اکتشافى بايد ذکر شود. گواهى مزبور با تأييد وزارت معادن و فلزات ظرف يک سال از تاريخ صدور، قابل انتقال به اشخاص ثالث خواهد بود. تبصره 1 - چگونگى اجراى ماده فوق به خصوص در صورت عدم تأييد عمليات اکتشافى، در آيين‏نامه اجرايى اين قانون تعيين خواهد شد. تبصره 2 - در صورت عدم دستيابى به کانه پس از انجام عمليات اکتشافى، حقى براى دارنده پروانه اکتشاف ايجاد نمي‏شود. ماده 8 - دارندگان گواهى کشف مي‏توانند حداکثر ظرف يک سال پس از صدور گواهى کشف، درخواست خود را براى اخذ پروانه بهره‏بردارى معدن کشف شده، تسليم وزارت معادن و فلزات نمايند. عدم تسليم درخواست مزبور در مهلت مقرر موجب سلب حق اولويت ياد شده، از آنان خواهد شد. تبصره - در صورت عدم تسليم به موقع درخواست ياد شده، هزينه‏هاى اکتشافى مندرج در گواهى کشف، توسط بهره‏بردار ذخيره معدنى مکشوفه به دارنده گواهى مذکور به ترتيبى که در آيين‏نامه اجرايى اين قانون مشخص خواهد شد پرداخت مي‏گردد.

 

فصل سوم : بهره‏بردارى ماده 9 - بهره‏بردارى از ذخاير معدنى، مستلزم اخذ پروانه بهره‏بردارى از وزارت معادن و فلزات است. اين پروانه براساس شناسنامه معدن و طرح بهره‏بردارى مصوب وزارت مذکور صادر خواهد شد. ماده 10 - عاملين بهره‏بردارى از ذخاير معدنى عبارتند از : الف - اشخاص حقيقى و حقوقى زير با تشخيص و اجازه مستقيم وزارت معادن و فلزات 1- دارندگان گواهى کشف، در مهلت مقرر در ماده (8) 2- واحدهاى توليد کننده مواد معدنى فرآورى شده با ارزش افزوده‏تر تا مرحله توليد مواد اوليه صنعتى، از معادن بلامعارض تا زمانى که به توليد ادامه مي‏دهند. 3- واحدهاى صنعتى مصرف کننده مواد معدنى از معادن بلامعارض، تا زمانى که به توليد ادامه مي‏دهند. 4- متقاضيان بهره‏بردارى که متخصص معدن يا زمين شناسى بوده و يا بين آنها حداقل يک نفر از متخصصين مذکور وجود داشته باشد، از معادن بلامعارض تا زمانى که ترکيب فوق را دارا باشد. ب - واحدها يا شرکتهاى تابعه و وابسته به وزارت معادن و فلزات بنا به ضرورت واحدها و شرکتهاى مذکور مي‏توانند با استفاده از خدمات اشخاص حقيقى و حقوقى صلاحيتدار و يا با مشارکت آنها از ذخاير معدنى بهره‏بردارى کنند. ج - شرکتهاى تعاونى معدنى متشکل از کارکنان معادن. تبصره 1 - در صورتى که متقاضيان بهره‏بردارى متعدد باشند و يا متقاضيان در عداد بندهاى فوق نباشند، مقررات مربوط به بخش معاملات دولتى قانون محاسبات عمومى ملاک عمل مي‏باشد. تبصره 2 - شناسنامه هر معدن در بردارنده مشخصات معدن، کميت و کيفيت ذخيره معدنى، ارزيابى فنى و اقتصادى شامل نرخ بازگشت داخلى سرمايه، الزامات اجرايى عمليات معدنى، استخراج بهينه ذخيره مزبور و رعايت اصول ايمنى و حفاظت فنى و ساير موارد ضرورى است. ذخيره معدنى قطعى مندرج در شناسنامه توسط وزارت معادن و فلزات تضمين خواهد شد و به عنوان وثيقه قابل قبول مي‏باشد. تبصره 3 - پروانه بهره‏بردارى سندى است رسمى، لازم الاجراء، حاوى مدت بهره‏بردارى براساس شناسنامه معدن و طرح بهره‏بردارى مصوب، قابل تمديد، قابل معامله و انتقال به اشخاص ثالث که متضمن حق انتفاع دارنده پروانه از ذخيره معدنى و نيز در بردارنده تعهدات وى در اجراى مفاد آن مي‏باشد. مدت هر دوره بهره‏بردارى با توجه به موارد فوق و ذخيره موجود تا حداکثر 25 سال با حق اولويت تمديد براى دارنده پروانه تعيين مي‏شود. ماده 11 - وزارت معادن و فلزات مکلف است در صدور پروانه اکتشاف و بهره‏بردارى از معادن به خانواده‏هاى شهدا و جانبازان و ايثارگران و شرکتهاى تعاونى و سهامى افراد واجد شرايط محلى، با رعايت مفاد اين قانون اولويت دهد. ماده 12- معادن بزرگ با توجه به ميزان ذخيره، عيار، ميزان استخراج، ارزش ماده معدنى، ميزان سرمايه‏گذارى، موقعيت جغرافيايى و ملاحظات سياسى، اجتماعى و اقتصادى به پيشنهاد وزارت معادن و فلزات و تصويب هيأت وزيران تشخيص داده مي‏شود و نحوه بهره‏بردارى آن توسط هيأت دولت تعيين مي‏گردد. ماده 13 - وزارت معادن و فلزات مي‏تواند براى تأمين مصالح ساختمانى مورد نياز طرحهاى عمرانى و نيز برداشت واريزه‏ها و ذخاير محدود کشف شده يا در صورت لزوم برداشت جزئى از يک ذخيره معدنى و همچنين براى عمليات آزمايشگاهى با تشخيص خود اجازه برداشت محدود صادر نمايد. ماده 14- دارنده پروانه بهره‏بردارى، بايد درصدى از بهاى ماده معدنى سر معدن مندرج در پروانه را به نرخ روز، به عنوان حقوق دولتى، سالانه به وزارت معادن و فلزات پرداخت نمايد. وزارت مزبور مي‏تواند در صورت لزوم معادل بهاى آن، ماده معدنى از بهره‏بردارى اخذ کند. چگونگى اجراى اين ماده و نيز ضوابط تعيين درصد ياد شده با توجه به عوامل مؤثر در آن از جمله محل و موقعيت معدن، وضعيت ذخيره معدنى، روش استخراج، تعهدات و سود ترجيحى بهره‏بردار در آيين نامه اجرايى اين قانون مشخص خواهد شد. بديهى است کليه در آمدهاى حاصل از اجراى اين ماده به حساب خزانه منظور خواهد شد. تبصره 1 - مبناى قيمت پايه ماده معدنى معادنى که از طريق اعمال قانون محاسبات عمومى کشور واگذار مي‏شوند. ميانگين حقوق دولتى معادن مشابه مجاور آنها خواهد بود. تبصره 2 - حقوق دولتى براى دارندگان اجازه برداشت، ميانگين حقوق دولتى معادن مجاور محل برداشت خواهد بود. بررسيهاى آزمايشگاهى و کاربردى تا ميزان يک تن از پرداخت حقوق مزبور معاف خواهد بود. تبصره 3 - مأخذ در آمد موضوع قسمت اخير بند «الف» تبصره (66) قانون بودجه سال 1363، درصد تعيين شده در ماده فوق خواهد بود. ماده 15 - مواد باطله حاصل از عمليات استخراج و بهره‏بردارى از معادن در صورت عدم استفاده بهره‏بردار از آن پس از انقضاى مدت ذکر شده در پروانه يا اجازه برداشت متعلق به دولت بوده و به طريقى که وزارت معادن و فلزات صلاح بداند استفاده خواهد شد. ماده 16- وزارت معادن و فلزات موظف است به منظور تشويق سرمايه‏گذارى براى توليد مواد معدنى فرآورى شده، واحدهاى مربوطه را زيرپوشش نظارتى و حمايتى و هدايتى خود قرار داده و از سرمايه‏گذارى بخش غيردولتى در اين امور حمايت نمايد و در اين باره مطالعات امکان سنجى و تهيه طرحهاى تيپ انجام دهد. چگونگى آن در آيين نامه اجرايى مشخص خواهد شد. ماده 17 - دولت موظف است به منظور توسعه فرآورى و صادرات مواد معدنى با ارزش افزوده بيشتر و نيز گسترش فعاليتهاى اکتشافى و بهره‏بردارى، پيشنهاد وزارت معادن و فلزات در رابطه با خط مشي‏هاى توليدى، بازرگانى، مالى و پولى مرتبط را مورد بررسى قرار داده، در صورت تصويب در برنامه‏هاى توسعه منظور نمايد و براى تحقق آن در لوايح بودجه سالانه کشور پيش‏بينى لازم را به عمل آورد. تبصره - وزارت معادن و فلزات مکلف است گسترش فرآورى مواد معدنى و صادرات آن را در اولويت برنامه‏هاى اجرايى خود قرار دهد.

فصل چهارم- فرآورى

ماده 46 -واحد کانه آرايى فر آورى و متالورژى واحدى است که موضوع فعاليت آن مشمول تعريف بند «ژ» و «و» ماده (1) قانون معادن و موضوع ماده (1) قانون تاسيس وزارت معادن و فلزات بوده و محصول آن مورد مصرف در صنايع مختلف مى باشد.

ماده 47 - صدور مجوز تاسيس توسعه و پروانه بردارى واحدهاى فوق و واحدهاى مستقل تحقيقاتى طبق ضوابط اين آيين نامه به عهده وزارت معادن و فلزات مى باشد.

ماده 48 - متقاضيان احداث واحدهاى کانه آرايى فرآورى و متالورژى ونيز واحدهاى مستقل تحقيقاتى بايد درخواست خود را با توجه به ضوابط و دستورالعملى که از طرف وزارت معادن و فلزات تهيه و ابلاغ مى شود همراه طرح توجيهى فنى – اقتصادى تسليم وزارت معادن و فلزات نمايند.

ماده 49 - وزارت معادن و فلزات ظرف مدت (3) ماه نسبت به بررسى مدارک و طرح مربوط اقدام و جواز تاسيس به نام متقاضى صادر مى نمايد . در صورت وجود نقص در مدارک و يا عدم تائيد طرح به متقاضى مهلت داده مى شود تا اشکالات را مرتفع نمايد.

ماده 50 -دارنده جواز تاسيس مى بايد در مهلت تعيين شده و طبق برنامه زمان بندى طرح نسبت به انجام عمليات ساختمانى و ساير عمليات اجرايى جهت اخذ پروانه بهره بردارى بر اساس ضوابط مندرج در شرايط عمومى اقدام نمايد .

تبصره 1: ضوابط مقررات و شرايط عمومى مندرج در جواز تاسيس فر آورى جز لاينفک مجوز و لازم الاجرا مى باشد.
تبصره 2: چنانچه دارنده جواز تاسيس در مهلت مقرر اقدامات لازم در جهت پيشبرد طرح به عمل نياورد جواز تاسيس صادره ابطال مى گردد.

ماده 51 - دارنده جواز تاسيس مکلف است پس از رسيدن طرح به مرحله توليد آزمايشى درخواست خود را همراه گزارش انجام عمليات جهت دريافت پروانه بهره بردارى واحد فر آورى تسليم وزارت معادن و فلزات نمايد.

ماده 52 -وزارت معادن و فلزات مکلف است به منظور هدايت و حمايت سرمايه گذارى در بخش معدن همه ساله با توجه به سياست هاى کلان و نياز مملکت فعاليت هاى فر آورى مواد معدنى را اولويت بندى نموده و متناسب با آن مطالعات امکان سنجى و تهيه طرح هاى تيپ و احداث پايلوت برنامه ريزى و اعتبار لازم را در بودجه سالانه پيش بينى و هزينه نمايد.

 

فصل پنجم : مقررات عمومى ماده 18 - وزارت معادن و فلزات مکلف است وضع بهره‏برداران فعلى را به تدريج پيش از انقضاى اعتبار مجوزهاى صادره، با اين قانون تطبيق داده در صورت انجام تعهدات مربوط، براى آنان پروانه بهره‏بردارى جديد صادر نمايد. در هر حال اقدمات ياد شده نبايد يه هيچ وجه به حقوق مکتسبه بهره‏برداران لطمه‏اى وارد سازد. ماده 19 - هر کس بدون اخذ پروانه اکتشاف يا بهره ‏بردارى و يا اجازه برداشت اقدام به حفاريهاى اکتشافى، استخراج، برداشت و بهره‏بردارى مواد معدنى نمايد. متصرف در اموال عمومى و دولتى محسوب مي‏شود و با او برابر قوانين و مقررات مربوط رفتار خواهد شد. در اين موارد مأموران انتظامى موظفند حسب درخواست وزارت معادن و فلزات بلافاصله از اينگونه عمليات جلوگيرى و متهم يا متهمان را براى صدور حکم به مراجع قضائى معرفى نمايند. وزارت معادن و فلزات مکلف است ضمن انجام اقدامات لازم، به موقع درخواست ضرر و زيان ناشى از جرم را به مرجع قضايى مربوط تسليم نمايد. ماده 20 - وزارت معادن و فلزات به دارندگان پروانه بهره‏بردارى و اجازه برداشت که به تعهدات خود عمل ننمايند و يا قادر به انجام آن نباشند با تعيين مهلتى متناسب اخطار خواهد نمود تا تعهد خود را ايفا نمايند. در صورتى که در انقضاى مهلت مقرر اقدامى از سوى متعهد صورت نگيرد و يا اقدام انجام شده به طور کلى کافى نباشد. ملزم به پرداخت خسارات ناشى از عدم انجام تعهدات مربوط خواهد شد و يا در نهايت فاقد صلاحيت براى ادامه عمليات مربوط شناخته مي‏شود. انجام اين عمل در اعتبار پروانه بهره ‏بردارى و يا حقوق اشخاص ثالث تأثيرى نخواهد داشت. تبصره - وزارت معادن و فلزات موظف است شرايط مربوط به چگونگى جبران خسارات ناشى از عدم انجام تعهدات موضوع اين ماده را در پروانه بهره‏بردارى و اجازه برداشت درج نمايد. ماده 21- بهره‏بردار و دارنده اجازه برداشت قبلى موظف است اموال و تجهيزات مربوط به معدن را که انتزاع آن به تشخيص کارشناسى وزارت معادن و فلزات موجب وارد آمدن لطمه و خسارت به معدن مي‏شود به نرخ تعيين شده براساس ارزيابى کارشناس رسمى دادگسترى به قيمت روز به بهره‏بردار جديد واگذار نمايد. در صورت عدم واگذارى اموال و تجهيزات مربوط به معدن برابر شرايط ياد شده مسئول جبران خسارت وارده خواهد بود. ماده 22 - چنانچه اجراى عمليات معدنى در محدوده املاک داير يا مسبوق به احياء اشخاص واقع و نياز به تصرف اين املاک باشد، مجرى عمليات پس از تأييد وزير معادن و فلزات مکلف است اجاره يا بهاء آن را بدون محاسبه ذخاير معدنى واقع در آن، برابر نظر کارشناسى رسمى دادگسترى به قيمت روز به صاحب ملک بپردازد و در صورت امتناع وى از دريافت آن، در صندوق سازمان ثبت اسناد و املاک کشور توديع نمايد که در اين حالت زمينه انجام عمليات معدنى توسط وزارت معادن و فلزات با هماهنگى دستگاههاى مسئول فراهم خواهد شد. تشخيص داير يا مسبوق به احياء بودن املاک و وضع مالکيت مالک يا مالکين به عهده مراجعه مربوطه مي‏باشد. تبصره 1 - در صورتى که براى ادامه عمليات اکتشاف يا بهره‏بردارى و استخراج معادن واقع در خارج از املاک ياد شده نياز به حفر کانال يا تونل زيرزمينى باشد که در عمق عرفى املاک مزبور قرار گيرد، مشمول ماده فوق بوده، در غير اين صورت تابع ملک نخواهد بود. تشخيص عمق عرفى موضوع اين تبصره با توجه به نوع کاربرى اراضى منطقه عمليات معدنى به عهده کارشناس رسمى دادگسترى مي‏باشد. تبصره 2 - مالک يا مالکين املاک فوق الذکر يا قائم مقام قانونى آنها در اخذ پروانه اکتشاف ذخاير سنگ لاشه ساختمانى و سنگهاى تزئينى و نما واقع در عمق عرفى املاک داير يا مسبوق به احياء خود که به ترتيب مقرر در قسمت اخير تبصره فوق تعيين مي‏شود، مشروط به تسليم درخواست به وزارت معادن و فلزات2، قبل از صدور پروانه اکتشاف براى سايرين، نسبت به آنها حق تقدم خواهند داشت که در اين صورت مواد مکشوفه تا عمق عرفى تبع ملک متعلق به آنان بوده، ضمن معافيت از پرداخت حقوق دولتى، براساس مفاد ماده (10) و بند «1» شق «الف» ماده مذکور با آنها رفتار خواهد شد. تبصره 3 - مأموران انتظامى مکلفند در صورت ممانعت مالک از اجراى عمليات معدنى موضوع اين ماده، بلافاصله به درخواست وزارت معادن و فلزات3 طبق مقررات موضوعه رفع ممانعت و مزاحمت نمايند. ماده 23 - هرگونه اقدام در محدوده بهره‏بردارى و برداشت مواد معدنى، توسط دستگاههاى اجرايى اعم از وزارتخانه‏ها، شرکتها و سازمانهاى دولتى و مؤسسات عمومى غيرانتفاعى و نهادهاى انقلابى و واحدهاى تابعه آنها مؤکول به کسب مجوز از وزارت معادن و فلزات4 مي‏باشد. ماده 24 - جهت تسريع در امر اکتشاف و بهره‏بردارى از معادن، دستگاههاى اجرايى مربوط مکلفند حداکثر ظرف چهار ماه نسبت به استعلام وزارت معادن و فلزات در مورد حريمهاى قانونى مربوط به آنها و مناظق موضوع بند «الف» ماده (3) قانون حفاظت و بهسازى محيط زيست مصوب 1353 و اصلاحيه‏هاى تصويب شده آن و رعايت قانون حفاظت و بهره‏بردارى از جنگلها و مراتع کشور مصوب سال 1346 و اصلاحيه‏هاى بعدى آن و نيز قانون حفظ کاربرى اراضى زراعى و باغها مصوب سال 1374 هنگام صدور پروانه اکتشاف و بهره‏بردارى اعلام نظر نمايند. عدم اعلام نظر در مهلت مقرر به منزله موافقت دستگاههاى مزبور براى اجراى عمليات فوق تلقى مي‏شود. ماده 25 - چنانچه محدوده عمليات معدنى در منابع ملى و طبيعى واقع باشد، مطابق تبصره (4) ماده (3) قانون حفاظت و بهره‏بردارى از جنگلها و مراتع کشور مصوب 1346 و اصلاحيه‏هاى تصويب شده آن اقدام، ليکن به جاى بهره مالکانه و حق الارض مندرج در تبصره ياد شده به مأخذ سه درصد (3%) حقوق دولتى موضوع ماده (14) اين قانون و تبصره‏هاى (1) و (2) آن به منظور بازسازى مناطق عمليات معدنى، علاوه بر حقوق دولتى مذکور توسط وزارت معادن و فلزات از بهره‏برداران و دارندگان اجازه برداشت دريافت و به حساب مربوطه واريز مي‏شود. ماده 26 - محدوده‏هاى مربوط به استخراج و انباشت و بهره‏بردارى مواد معدنى و دفع مواد زائد معادن واقع در منابع ملى که مساحت اين محدوده‏ها در مجوز صادره قيد مي‏شود، عرصه عملياتى معدن مربوط بوده و تا پايان عمر معدن به صورت اموال عمومى در اختيار وزارت معادن و فلزات خواهد بود و هرگونه عمليات خارج از موارد مندرج در مجوزهايى که صادر مي‏شود به منزله تصرف در اموال عمومى محسوب مي‏شود. ماده 27 - وزارت معادن و فلزات موظف است به منظور استفاده مطلوب از خدمات متخصصان معدن و زمين‏شناسى و امور مربوط به آن، اين گروه را در قالب دفاتر فنى مهندسى ساماندهى کند. دولت موظف است لايحه نظام مهندسى معدن و زمين شناسى را تدوين نموده و ظرف شش ماه از تاريخ تصويب اين قانون به مجلس ارائه نمايد. ماده 28 - دستگاههاى اجرايى مکلفند با توجه به موقعيت جغرافيائى معادن و لزوم توسعه بخش معدن، مناطق محل وقوع معادن را جزو اولويت اجراى طرحها و برنامه‏هاى توسعه‏اى و اعمال نرخ‏هاى تعرفه‏اى ـ ترجيحى خود قرار دهند. ماده 29 - به منظور ايجاد ثبات در محاسبات اقتصادى توليد مواد معدنى، مقرراتى که منجر به تحميل هزينه غيرمرتبط و سربار براى توليد مواد مذکور مي‏شود از تاريخ تصويب اين قانون کان لم يکن تلقى مي‏گردد. ماده 30 - مطالبات وزارت معادن و فلزات از اشخاص، اعم از حقيقى يا حقوقى بابت حقوق دولتى، سه درصد بازسازى و جبران خسارت ناشى از عدم انجام تعهدات، به ترتيب موضوع ماده (14) و تبصره‏هاى (1) و (2) آن و مواد (20) و (25) اين قانون، در حکم مطالبات مستند به اسناد لازم الاجراء بوده و براساس ماده (48) قانون محاسبات عمومى کشور مصوب 1/6/1366 مجلس شوراى اسلامى بر طبق مقررات اجرايى مالياتهاى مستقيم قابل وصول خواهد بود. ضرر و زيان ناشى از ديرکرد براساس جدولى خواهد بود که به همراه آيين‏نامه اجرايى اين قانون توسط وزارت معادن و فلزات تهيه و به تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد. ماده 31- به منظور تحقق توسعه پايدار در بخش معدن، دولت موظف است صندوق بيمه سرمايه‏گذارى فعاليتهاى معدنى را جهت تأمين تمام يا قسمتى از خسارات احتمالى ناشى از عدم کشف کانه و سرمايه‏گذاريهاى موجود، طبق اساسنامه‏اى که به تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد در وزارت معادن و فلزات تأسيس نمايد و همه ساله در صورت لزوم اعتبار مورد نياز سهم دولت را با توجه به سياستهاى توليدى در لوايح بودجه سالانه پيشنهاد نمايد. ماده 32- وزارت معادن و فلزات مجاز است در اجراى بند «14» ماده (1) قانون تأسيس وزارت مزبور مصوب سال 1363 مجلس شوراى اسلامى به منظور تسريع در تحقق امر اکتشاف و شناسايى کانسارها و ضرورتاً ساير عمليات معدنى، شرکتهاى عملياتى که اساسنامه آنها به تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد، تأسيس نمايد. ماده 33 - کارکنان رسمى دولت در وزارت معادن و فلزات و شرکتها و سازمانهاى تابعه دولتى در زمان اشتغال و تا يک سال بعد از قطع اشتغال نمي‏توانند به طور مستقيم يا غيرمستقيم در معاملات و امتيازات موضوع اين قانون ذى سهم و يا ذينفع باشند. در صورت تخلف به انفصال ابد از خدمات دولتى و محروميت از 5 تا 10 سال از هرگونه عقد قرارداد معدنى و اخذ هرگونه مجوز عمليات معدنى محکوم مي‏گردند. ماده 34 - وزارت معادن و فلزات مکلف است در کليه معادن کشور براى جلوگيرى از تخريب و تضييع ذخاير معدنى و اجراى تعهدات اکتشاف کنندگان و بهره‏برداران و رعايت اصول ايمنى و حفاظتى کارکنان معادن طبق آيين نامه اجرايى اين قانون نظارت کامل بنمايد. ماده 35 - آيين نامه اجرايى اين قانون توسط وزارت معادن و فلزات با هماهنگى ساير وزارتخانه‏ها، سازمانها و ارگانهاى ذيربط در مدت سه ماه تهيه و به تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد. ماده 36- از تاريخ تصويب اين قانون، قانون معادن و اصلاحات بعدى آن و نيز ساير قوانين و مقررات مربوط در قسمت مغاير لغو مي‏گردد. قانون فوق مشتمل بر سى و شش ماده و هفده تبصره در جلسه علنى روز يکشنبه مورخ بيست و هفتم ارديبشهت ماه يکهزار و سيصد و هفتاد و هفت مجلس شوراى اسلامى تصويب و در تاريخ 23/3/1377 با اصلاحاتى به تأييد مجمع تشخيص مصلحت نظام رسيده است.

مهدى کروبى
رئيس مجلس شوراى اسلامى

عملکرد تخصصى سازمان زمين‌شناسى و اکتشافات‌معدنى کشور در سال 87 اعلام شد

عملکرد تخصصى سازمان زمين‌شناسى و اکتشافات‌معدنى کشور در سال 87 اعلام شد

دوشنبه، 19 اسفند 1387

سازمان زمين‌شناسى و اکتشافات معدنى کشور در عملکرد تخصصى خود در سال 87 به ارايه آمار و ارقام موجود و اعلام ميزان تعهدات خود در بخش‌هاى مختلف پرداخت. اين سازمان متعهد به تهيه 276 لايه نقشه زمين‌شناسى کاربردى در مقياس يک بيست و‌پنج‌هزارم براى برنامه چهارم توسعه کشور طى مدت پنج سال شده بود که در مجموع 309 نقشه تهيه شد.
بر اساس اين گزارش 89 نقشه با پيشرفت کار 90 درصدى به شوراى ارزيابى انتشارات ارسال شده و 220 نقشه نيز 60 درصد پيشرفت کار داشته‌اند.
همچنين در طرح مخاطرات ناشى از فرونشست زمين، سازمان زمين‌شناسى و اکتشافات‌معدنى کشور اقدام به بررسى مخاطرات ناشى از فرونشست زمين به منظور تعيين ميزان گسترش و نزخ گسترش و عوامل به وجود آوردنده فرونشست زمين و ارايه راهکارهاى لازم براى پيش‌گيرى و کاهش مخاطرات در استان‌هاى تهران، خراسان‌رضوى، قزوين، کرمان و اصفهان کرده که به ترتيب 95، 35، 30، 5 و 5 درصد پيشرفت براى هر استان حاصل شده است.
از سويى 1229 فقره پروانه اکتشاف و 471 فقره گواهى کشف طى سال 87 از سوى سازمان زمين‌شناسى و اکتشافات‌معدنى کشور براى معدن‌کاران صادر شده و اين در حاليست که 1215 فقره پروانه اکتشاف و 370 فقره گواهى کشف در سال گذشته صادر شده بود.
گفتنى‌ست هزينه‌هاى اکتشافى در سال 86، 583/71889 و در سال 87، 154/385707 ميليون ريال برآورد شده است.
يادآور مى‌شود اين سازمان طى سال 87 به تهيه 89 نقشه زمين‌شناسى کاربردى در مقياس يک‌بيست‌و‌پنج‌هزارم با دقت بالا براى بررسى مراکز جمعيتى، صنعتى و معدنى و با هدف توليد اطلاعات براى برنامه‌‌ريزان، طراحان و مجريان طرح‌هاى عمرانى پرداخته است.
همچنين اطلس زمين‌شناسى دريايى در مقياس يکصد هزار در 6 ورقه با هدف شناسايى زمين‌شناسى بستر و زيربستر دريا، کشف منابع غيرزنده و معدنى دريا، شناسايى مخاطرات بستر دريا و تاثيرات آن بر سواحل، بررسى تغييرات سطح آب دريا نيز تهيه شده است.
گفتنى‌ست اطلس لرزه‌خيزى در مقياس يک‌دويست‌وپنج‌هزارم با هدف شناخت پهنه‌هاى لرزه خيز کشور، بررسى‌هاى ديرينه لرزه‌شناسى پيش‌يابى زمين‌لرزه تهيه شده است.
در بخش اکتشاف مواد معدنى 47پروژه با هدف تلفيق و مدلسازى لايه‌هاى اطلاعاتى مختلف و شناسايى نواحى اميدبخش معدنى، کنترل زمينى و تعيين شرح خدمات براى ادامه عمليات اکتشافى و همچنين 70پروژه در بخش پى‌جويى و اکتشاف موادمعدنى تا تعيين ذخيره اقتصادى و مطالعات پيش امکان‌سنجى براى انجام عمليات اکتشافى تا تعيين ذخيره اقتصادى از مواد معدنى انجام شده است.
برداشت‌هاى ژئوفيزيک هوايى نيز به‌منظور شناخت ناهنجارى‌هاى مغناطيسى، الکترومغناطيسى و راديومترى سطح و عمق زمين که در ارتباط با تمرکز موادمعدنى مختلف بوده با سرعت بيشترى نسبت به روش‌هاى زمينى انجام مى‌شود.
گفتنى‌ست در مجموع 53000آناليز نمونه‌هاى معدنى، 350000 تجزيه عنصرى و 6000متر حفارى به‌منظور اکتشاف موادمعدنى نيز انجام شده است.
لازم به‌ذکر است، انجام فعاليت‌هاى برون‌مرزى به منظور صدور خدمات فنى و مهندسى با 23کشور، ايجاد شبکه‌هاى لرزه‌نگارى در اطراف گسله‌هاى فعال، بررسى آلودگى‌هاى زيست‌محيطى از ديدگاه زمين‌شناسى، برداشت هاى فراطيفى بررسى‌هاى ژئوشيميايى و تهيه نقشه‌هاى زمين‌شناسى مهندسى از ديگر اقدامات سازمان زمين‌شناسى و اکتشافات‌معدنى کشور طى سال 87 عنوان شده است.

پايگاه ملي داده هاي علوم زمين كشور

محرابيان: قوانين جامع صنعت و معدن درحال تدوين است

محرابيان: قوانين جامع صنعت و معدن درحال تدوين است

دوشنبه، 19 اسفند 1387

وزير صنايع و معادن از ارايه قوانين جامع صنعت و معدن به مجلس شوراي اسلامي تا ارديبهشت ماه سال آينده خبر داد. به گزارش ايسنا، علي‌اكبر محرابيان در نشست با فعالان صنعتي در اتاق بازرگاني و صنايع و معادن ايران با اعلام اين خبر گفت: بايد كتاب روشن و مدوني در زمينه صنعت و معدن كشور و قوانين مربوط به آن داشته باشيم كه در اين زمينه دو قانون جامع صنعت و معدن تا ارديبهشت ماه سال آينده براي تصويب و نهايي شدن به مجلس شوراي اسلامي ارسال مي‌شود.

وي افزود: به منظور تدوين دو قانون جامع، شورايي راه‌اندازي شده و پيشنهاد مي‌كنيم تيمي نيز از اتاق بازرگاني و صنايع و معادن ايران به اين شورا ملحق شده و ضمن شركت در تدوين قوانين جامع صنعت و معدن در زمينه گنجاندن احكام مربوط به اين دو بخش در برنامه پنجم توسعه نيز شركت كنند.

او خاطرنشان كرد: وزارت صنايع و معادن براي حمايت از بخش توليد و صنعت به ابزار نياز داشته كه نهايي شدن دو قانون جامع صنعت و معدن و همچنين گنجاندن احكام مناسب در برنامه پنجم توسعه مي‌تواند ابزارهاي كارآمدي براي بخش توليد كشور باشد.

وزير صنايع و معادن همچنين با اعلام اين كه قرار است يك بسته حمايتي از بخش توليد به زودي تدوين و اجرايي شود، گفت: طي چندين نشست با تشكل‌هاي صنعتي در اين زمينه گفت و گو كرديم و در حال حاضر يك بسته حمايتي در بخش توليد با 15 بند استخراج شده است كه اين بسته در شرايطي كه دنيا دچار بحران مالي شده، بايد اجرا شود تا از صنايع كشور حمايت كند.

وي با بيان اين‌كه بسته حمايتي از توليد تا پايان سال جاري اعلام عمومي مي‌شود، درباره جزييات اين بسته توضيح داد: در اين بسته به جنبه‌هاي مختلف توليد مانند تامين نقدينگي واحدهاي توليدي، بازار، جلوگيري از هجوم كالاهاي خارجي و هزينه‌هاي توليد مانند ماليات و بيمه تامين اجتماعي توجه شده است.

او تصريح كرد: همچنين بر اساس گزارشي كه در هيات دولت ارائه شد، كارگروهي با حضور وزيران توليدي و اقتصادي تشكيل شد كه مسووليت حمايت از بخش توليد را بر عهده گيرند.

محرابيان همچنين درباره احتمال افزايش نرخ سود بانكي در سال آينده گفت: با افزايش نرخ سود بانكي مخالفم و معتقدم بايد سياست‌هاي بانكي كشور بر اساس شرايط اقتصادي مصوب شود كه هم‌اكنون نيز بسته سياستي نظارتي بانك مركزي در دولت با اين رويكرد در حال تصويب است.

وي افزود: نظرات بانك مركزي محترم است، اما در عين حال وزارت صنايع و معادن نيز به منظور حمايت از توليد درباره نرخ سود بانكي در هيات دولت نظر خواهد داد.

پايگاه ملي داده هاي علوم زمين كشور

شبکه گمانه های اکتشافی و محاسبه ذخیره

شبکه گمانه های اکتشافی و محاسبه ذخیره

گمانه های اکتشافی پس از خاتمه مرحله اکتشاف سطحی حفر می شود. البته در بعضی موارد ممکن است در مرحله پی جوئی نیز چند گمانه در نقاط مختلف حفر شود ولی گمانه براساس یک شبکه منظم پس از مرحله یاد شده انجام می شود. در خاتمه مرحله اکتشاف سطحی در واقع کلیه اطلاعات سطحی کانسار به دست آمده است و همراه با نقشه زمین شناسی بزرگ مقیاس ، اطلاعات نسبتا کاملی از قسمت های سطحی کانسار در دست است.

برای کسب اطلاعاتی از کانسار در اعماق ، حفر گمانه های اکتشافی یکی از سریع ترین و ارزان ترین روش های اکتشاف است که موقعیت این گمانه ها براساس یک شبکه منظم اکتشافی در نظر گرفته می شود. ساده ترین شبکه گمانه های اکتشافی ، یک سری نیمرخ های اکتشافی است که در امتداد عمود بر گسترش عمومی ماده معدنی توجیه شده است. این شبکه برای کانسارهای لایه ای شکل مناسب است و در مورد کانسارهای توده ای به طور معمول شبکه مربعی ، یعنی شبکه ای که از دو دسته نیمرخ های اکتشافی عمود بر هم به دست می آید ، استفاده می کنند.

فاصله نیمرخ های اکتشافی در چندین مرحله تغییر می کند. در ابتدای کار که اطلاعات چندانی از اعماق ماده معدنی در دست نیست ، فاصله نیمرخ های اکتشافی مساوی هستند و فاصله آنها از ٢٥٠ تا ١٠٠٠ متر در تغییر است. پس از حفر اولین گمانه ها و کسب اطلاعات از اعماق ماده معدنی ، در بین نیمرخ های اولیه ، نیمرخ های جدیدی در نظر گرفته می شود. بدیهی است فواصل نیمرخ های اخیر در همه محل ها یکسان نیست بلکه در قسمت هایی که تغییرات ماده معدنی زیادتر است ، فاصله آنها را کمتر در نظر می گیرند. در مورد کانسارهای لایه ای در روی هر نیمرخ اکتشافی جندین گمانه در نظر گرفته می شود و معمولا تعداد گمانه های اولیه ٣ تاست که به ترتیب کم عمق (تا ٣٠٠ متر) ، عمق متوسط (٣٠٠ تا ٥٠٠ متر) و عمیق (بیش از ٥٠٠ متر) هستند. بدیهی است تعداد و موقعیت گمانه ها نیز در مراحل بعدی تغییر می کند. مثلا ممکن است در یک نیمرخ اکتشافی ، علاوه بر گمانه های اولیه ، چندین گمانه جدید نیز در نظر گرفته شود و در عوض یک یا چند گمانه در بعضی از نیمرخ ها حذف شود. تعداد نهایی گمانه هایی که در یک منطقه حفر می شود ، به بسیاری عوامل وابسته است که از جمله مهم ترین آنها می توان تغییرات کیفیت و کمیت ماده معدنی ، پدیده های زمین شناسی و امکانات فنی و اقتصادی را نام برد. به هر صورت پیش بینی اولیه نیمرخ های اکتشافی و گمانه های آنها - هر چقدر هم که تقریبی باشد - باز هم کمک موثری به برنامه ریزی عملیات استزیرا به کمک آنها می توان هزینه ها ، نفرات مورد نیاز ، ماشین آلات ، اتومبیل ها و مسائل مشابه را پیش بینی کرد.

یکی از هدف های مهم عملیات اکتشاف منطقه ای ، محاسبه ذخیره کانسار است و تنها پس از این مرحله است که می توان در مورد کانسار قضاوت و امکان استخراج اقتصادی آن را بررسی کرد. نکته مهمی که در مورد محاسبه ذخیره باید در نظر داشت این نکته است که چون ذخیره ماده معدنی براساس اطلاعات معدود انجام گرفته است به هر حال توام با خطا خواهد بود. البته بسته به میزان و دقت اطلاعات موجود ، ارزش ذخائر مختلف متفاوت است و  ذخائر محاسبه شده را بر این اساس به گروه های مختلف تقسیم می کنند. در واقع می توان گفت که ذخیره حقیقی ماده معدنی هنگامی به دست می آید ، که آخرین ذرات ماده معدنی استخراج شده باشد.

در مراحل مختلف اکتشاف یک کانسار ذخیره آن محاسبه می شود و بدیهی است همزمان با تکمیل اکتشافات ، ذخایر محاسبه شده نیز تغییر می کند و دقیق تر می شود. محاسبه ذخیره به روش های مختلفی انجام می شود و انتخاب روش محاسبه تابع وضعیت ماده معدنی و مشخصات کارهای اکتشافی است. در صورت امکان بهتر است ذخیره ماده معدنی به چند روش مختلف محاسبه و میانگین آنها به عنوان ذخیره در نظر گرفته شود.

پس از حفر گمانه ها بر اساس الگوهای مورد نظر گروه اکتشافی محدوده تاثیر هر گمانه (یعنی فاصله ای از گمانه که مواد معدنی خصوصیاتی مشابه مواد معدنی گمانه را دارا می باشد) در حالتهای مختلف انجام می گردد:

الف:حالتی که گمانه ها در رئوس یک شبکه مربعی منظم واقع باشند-در چنین مواردی منطقه تاثیر هر گمانه ، منطقه مربع شکلی است که گمانه در وسط آن قرار دارد و ضلعش برابر فاصله گمانه ها از یکدیگر است. در واقع منطقه تاثیر را می توان با رسم خطوطی به موازات نیمرخ های اکتشافی و به فاصله مساوی از آنها به دست آورد.

حالتی که گمانه ها در رئوس یک شبکه مربعی قرار دارند.

 ب:حالتی که گمانه ها در رئوس یک مثلث متساوی الاضلاع باشند-هرگاه در منطقه ای سه گمانه حفر شده در رئوس یک مثلث متساوی الاضلاع واقع باشند ، با رسم نیمساز زوایا (که در عین حال عمود منصف نیز هست) می توان منطقه تاثیر گمانه ها را به دست آورد. در شکل الف ، منطقه تاثیر هر گمانه با هاشورهای مختلف نشان داده شده است. شکل ب ، نیز منطقه تاثیر هر دو گمانه مجاور را نشان می دهد. در این حالت مشخصه هر یک از مناطق هاشور خورده از متوسط گیری ریاضی آن مشخصه در دو گمانه مجاور به دست می آید.

حالتی که گمانه ها در رئوس یک مثلث متساوی الاضلاع قرار دارند.

ج:حالتی که گمانه ها در رئوس یک مثلث قائم الزاویه واقع باشند-منطقه تاثیر در این حالت از رسم عمود منصف اضلاع یا نیمساز زوایا به دست می آید. در شکل الف ، منطقه تاثیر هر گمانه از رسم عمود منصف اضلاع ، در شکل ب ، منطقه تاثیر دو گمانه مجاور با رسم نیمساز زوایا و در شکل ج ، منطقه تاثیر هر گمانه از رسم نیمساز زوایا به دست آمده است.

روش نیمسازها ، منطقه را به سه قسمت که از نظر شکل مختلف ولی از لحاظ وسعت تقریبا یکسانند تقسیم می کند ، در صورتی که در روش عمود منصف ، مساحت سه قطعه مختلف است.

حالتی که گمانه ها در رئوس یک مثلث قائم الزاویه قرار دارند.

د:حالتی که گمانه ها مجزا باشند-در مواردی که در منطقه یک گمانه مجزا وجود داشته باشد و یا اینکه فواصل گمانه ها زیاد و عملا به حالت گمانه های مجزا و منفرد باشند ، منطقه نفوذ هر گمانه به شکل دایره ای در اطراف آن خواهد بود. معمولا شعاع دایره را نصف ضخامت ماده معدنی در گمانه در نظر می گیرند.

حالت گمانه های مجزا

ه-حالت عمومی گمانه ها-روش چند ضلعی-در حالتی که گمانه ها به ترتیب خاصی قرار نداشته باشند ، برای تعیین منطقه تاثیر هر یک از آنها ابتدا گمانه های مجاور را به هم وصل و آنگاه عمود منصف هر یک از این خطوط را رسم می کنند. از تلاقی این عمود منصف ها ، چند ضلعی هایی به دست می آید که نمایشگر منطقه تاثیر گمانه های مرکزی آنها خواهد بود.  

 

حالت عمومی گمانه ها

با توجه به اینکه در حالت قرارگیری گمانه ها در رئوس یک شبکه مربعی منظم دارای حداقل عملیات محاسباتی نسبت به سایر روش ها اعم از محاسبه مساحت بلوک و شعاع تاثیر هر بلوک می باشد جهت انجام طراحی بلوک بندی و طراحی محدوده نهایی کاواک سهل الوصول ترین روش برای دستیابی به نتیجه محسوب می گردد.

روش های محاسبه ذخیره

اصول روش های محاسبه ذخیره یکسان است و در تمام آنها کانسار با توجه به خصوصیات مختلف به قطعه های مختلفی که وضعیت مائه معدنی در آن کمابیش مساوی است تقسیم می شود. در واقع اختلاف اساسی روش های مختلف چگونگی تقسیم منطقه به قطعه ها و محاسبه ضخامت و عیار متوسط در آنها است.

روش های مختلف محاسبه ذخیره را می توان به شرح زیر تقسیم بندی کرد:

الف-روش متوسط گیری ریاضی

ب-روش قطعه های زمین شناسی

ج-روش قطعه های معدنی

د-روش مقاطع

ه-روش مثلث

و-روش چند ضلعی

ز-روش خطوط تراز

در زیر این روش ها را به اختصار شرح می دهیم:

*روش متوسط گیری ریاضی-این روش ساده ترین طریقه محاسبه ذخیره است و هنگامی به کار می رود که مشخصات کانسار در قسمت های اکتشاف شده کمابیش یکسان و عاملی جهت تفکیک آن به قطعه های مختلف در دست نباشد. به طور خیلی ساده در این روش کلیه مشخصات کانسار در کارهای اکتشافی موجود متوسط گیری ریاضی شده و نتایج حاصله به عنوان مشخصات کلی کانسار در نظر گرفته می شود. به عنوان مثال فرض می کنیم کانسار مطابق شکل زیر قسمت الف به وسیله گمانه ها اکتشاف شده باشد. اگر دایره های پر و خالی به ترتیب نشان دهنده گمانه هایی که ماده معدنی را قطع کرده و قطع نکرده باشد ، ابتدا محدوده کانسار را با گذراندن خطی به فاصله مساوی از دایره های پر و خالی به دست می آورند. گر چه مشخصات ماده معدنی (برای مثال ضخامت) در گمانه های مختلف متفاوت است و به عنوان مثال مقطع ماده معدنی در امتداد خط BA به صورت قسمت ب شکل زیر است ، اما می توان آن را با لایه هم ضخامتی مانند قسمت ج شکل جایگزین کرد که حجم آن برابر حجم ماده معدنی است. با در نظر گرفتن ضخامت ، عیار و وزن مخصوص متوسط حاصل از گمانه های کانسار و به دست آوردن مساحت S سطح کانسار ، مقدار ذخیره از رابطه زیر محاسبه می گردد:

ذخیره (تن)=P

S=مساحت سطح کانسار (متر مربع)

_mt=ضخامت متوسط کانسار (متر)

_mγ=وزن مخصوص متوسط (تن بر متر مکعب)

_mC=عیار متوسط (درصد)

روش متوسط گیری ریاضی

روش قطعه های زمین شناسی-دقت این روش کمی بیش از روش متوسطگیری ریاضی است. در این روش کانسار براساس مشخصات زمین شناسی به قطعه هایی که این مشخصات در آنها کمابیش مساوی است تقسیم و ذخیره هر یک از این قطعه ها بر اساسروش متوسط گیری ریاضی محاسبه می شود. در واقع در این روش بجای آنکه کانسار با یک لایه با مشخصات (برای مثال ضخامت) ثابت جایگزین شود ، به تعدادی لایه با ویژگی های ثابت تفکیک می شود. با محاسبه مساحت هر قطعه و عیار ، ضخامت و وزن مخصوص متوسط در هر قطعه میزان ذخیره از رابطه زیر محاسبه می گردد:

_tP=ذخیره (تن)

₁S،₂S،...،_nmS=مساحت هر قطعه (متر مربع)

ضخامت متوسط هر قطعه (متر)= t_mn،...،t₂،t₁

=وزن مخصوص متوسط هر قطعه (تن بر متر مکعب)γ_mn،...،γ₂، γ₁

عیار متوسط هر قطعه (درصد)=Cmn،...،C2،C1

روش قطعه های زمین شناسی

*روش قطعه های معدنی-این روش را در مراحل آخر عملیات اکتشاف منطقه ای و برای قسمت هایی از ماده معدنی که چهار ، سه یا دو طرف به وسیله کارهای زیرزمینی اکتشلف شده است ، می توان به کار برد.

روش قطعه های معدنی

در این طریقه براساس تونل های دنباله رو و یا امتدادی و دویل های موجود کانسار به قطعاتی که به طور معمول مستطیل شکل هستند تقسیم می شود. اگر ضخامت و سایر خصوصیات ماده معدنی در تونل های طرفین قطعه ها کمابیش ثابت باشد برای محاسبه ذخیره می توان این خصوصیات را در هر قطعه ثابت و برابر میانگین ریاضی آن در تونل های اطراف در نظر گرفت. در حقیقت در این حالت قطعه های a،b،c از ماده معدنی که در حالت کلی شکل نامنظمی دارند ، با قطعه های منظم جایگزین می شوند. ذخیره هر قطعه از حاصل ضرب مساحت آن در ضخامت و وزن مخصوص متوسطی که از میانگین گیری تونل های اطراف به دست آمده است ، حاصل می شود. در مواقعی که خصوصیات ماده معدنی در تونل های طرفین قطعه متفاوت باشند بهتر است هر قطعه را به مناطق تاثیر کوچکتر تقسیم کرد و از جمع ذخیره آنها ، ذخیره کلی را به دست آورد.

متوسط گیری ریاضی در قطعه های معدنی

*روش مقاطع-در این روش سطح مقطع ماده معدنی را در امتداد نیمرخ های معینی رسم و از حاصلضرب مساحت مقاطع در فاصله بین آنها ، حجم و در نتیجه ذخیره ماده معدنی را به دست می آورند. روش مقاطع به طور معمول به دو طریقه استفاده از مقاطع قائم و افقی انجام می شود و آنچه که متداول است مقاطع قائم است و مقاطع افقی در مواردی که ماده معدنی حالت قائم داشته باشد و به وسیله کارهای زیرزمینی اکتشاف شده باشد به کار می رود.

منبع:

حسن مدنی-اصول پی جویی ، اکتشاف و ارزیابی ذخایر

انواع روش ها و وسایل حفر گمانه

به منظور آگاهی از شرایط زمین شناسی و ژئوتکنیکی اعماق بیشتر زمین ، معمولا گمانه‌هایی حفر می‌شود. گمانه در واقع چاه قائمی است که توسط وسایل مکانیکی در خاک یا سنگ حفر می‌شود. گمانه‌های کم عمق گاه توسط دستگاه ساده‌ای به نام اوگر (auger) که طرز کار آن مانند مته بخاری است، حفر می‌شوند. حفاری گمانه‌ها به صورتهای مختلف انجام می‌شود. در روش حفاری ضربه‌ای پیشروی توسط ضربات پی در پی به سر مته تیغه‌ای شکل انجام می‌شود و مدار کنده شده و خرد شده هر چند مدت یکبار بوسیله ابزار مخصوصی به نام گل کش از چاه خارج می‌شود. حفاری ضربه‌ای بیشتر در آبرفتها و رسوبات ناپیوسته ، مخصوصا اکتشاف زیر زمینی بکار می‌روند. نمونه‌هایی که به این ترتیب بدست می‌آید، کاملا دست خورده است.

 در ادامه مطلب به تشریح موارد زیر می پردازیم :

 وسایل حفر گمانه

ماشین حفاری

لوله‌های جدار

لوله‌های حفاری

مته حفاری

روش حفر گمانه

برنامه ریزی عملیات حفاری

انتخاب وسایل

فاصله بین گمانه‌ها

عمق گمانه

جهت یابی گمانه

 وسایل حفر گمانه : اجزا اصلی یک حفاری آزمایشی یا مغزه گیری عبارت است از یک آزمایش حفاری ، لوله‌های جدار چاه ، لوله‌های حفاری ، سرمته‌های حفاری و ابزارهای نمونه گیر.

 ماشین حفاری : ماشین حفاری متشکل از یک منبع تولید نیرو ، یک دکل برای بلند کردن وسایل ، یک پمپ برای جریان انداختن آب و گل (یا یک کمپرسور برای حفاری با هوا) است. وظیفه ماشین حفاری پایین بردن ، چرخاندن و بالا آوردن وسایل حفاری و گرفتن نمونه است. انواع متنوعی از ماشینهای حفاری و وسایل حفر چاه وجود دارد.

 لوله‌های جدار : لوله‌های جدار چاه جهت نگاهداشتن گمانه در حالت عادی ، در آغاز حفاری و جلوگیری از ریزش دیواره آن ، که قبلا اشاره شد، بکار می‌رود. مخارج حفر یک گمانه بطور مستقیم بستگی به لوله جدار و قطر گمانه دارد. در صورتی که نیاز به قرار دادن لوله جدار در اعماق مختلف باشد، چاه شکلی تلسکوپی به خود می‌گیرد.

 لوله‌های حفاری : لوله‌های حفاری ، ماشین حفاری را به مته حفاری یا نمونه گیرها وصل می‌کند. انتخاب لوله مناسب به عواملی مثل عمق پیش بینی شده برای گمانه نوع نمونه گیر انتخاب شده و قطر مغزه حفاری و از همه مهمتر قدرت ماشین بستگی دارد.

 مته حفاری : مته برای بریدن خاک و سنگ بکار می‌رود. سر مته از انواع مختلفی برخور دارند. مانند مته‌های خرد کننده ، مته‌های تیغه‌ای ، مته‌های سنگی و مته‌های مغزه گیر.

 روش حفر گمانه : مراحل مختلف حفر یک گمانه اکتشافی را به نحوه زیر می‌توان خلاصه نمود.:

 1) نمونه سطحی گرفته می‌شود.

 2) لوله جدار آغازین تا عمق 1 متری رانده می‌شود.

 3) خاکهای داخل لوله جدار تا 10 سانتیمتری پایین تر از لبه خارج می‌شود (از همین مواد می‌توان جهت حلقه بندی مصالح استفاده کرد.)نمونه گرفته می‌شود.

 4) حفاری چاه برای یک متر بعد ادامه می‌یابد. پیشروی با راندن لوله جدار و برداشتن خاکهای داخل آن (مثل مرحله 3) یا با استفاده از گل روان (جهت تثبیت دیواره چاه و بالا آوردن نمونه‌ها) انجام می‌شود.

 5) چرخه فوق آن اندازه ادمه می‌یابد تا به عمق دلخواه برسیم (در حفاری یا برنامه‌های حفاری تکمیلی فواصل نمونه گیری به 3 تا 6 متر افزایش می‌یابد.)

 6) در برخورد با سنگ لبه لوله جدار را در سطح سنگ قرار داده تا بتوان مغره گیری را با آب تمیز داد. آب سر مته را خنک و تمیز نگهداشته ، از کند شدن آن جلوگیری می‌کند.

 7) موقعیت لوله جدار ، لوله حفاری و سر مته یا لوله حفاری و ابزارهای نمونه گیری ، در شروع هر مرحله پیشروی به دقت اندازه گیری و یادداشت می‌شود. باید دقت شود که چاه ریزش نکرده باشد و سر مته درست در ته چاه قرار گرفته باشد. همچنین نمونه گیری باید در 10 سانتیمتری زیر لوله جدار یا در عمق نهایی حفاری قبل از آغاز نمونه گیری باشد.

 برنامه ریزی عملیات حفاری : هرگونه برنامه ریزی باید با توجه به هدفهای حفاریها و مغره گیری ، یعنی دستیابی به نمونه‌هایی از مصالح زمین شناسی برای بررسی ، طبقه بندی و انجام آزمونهای آزمایشگاهی ، اندازه گیری مشخصات فیزیکی و مهندسی مصالح برجا و دستیابی به اطلاعاتی در مورد آب زیر زمینی صورت گیرد. نحوه تکوین یک برنامه ریزی را به نحو زیر می‌توان خلاصه کرد.

 انتخاب وسایل : در انتخاب وسایل باید مرحله مطالعات ، شکل سطح زمین و قابلیت دسترسی آن ، شرایط زمین شناسی ، عمق حفاری و نوع نمونه‌های مورد نیاز مورد توجه قرار گیرد.

فاصله بین گمانه‌ها : در مراحل شناسایی مقدماتی و توجیهی ، گمانه‌ها در جایی حفر می‌شود که بتواند همبریها را ، آنگونه که در نقشه زمین شناسی مهندسی رسم شده ، مشخص نماید. در شرایط یکنواخت طراحی شبکه‌ای از گمانه‌ها که فاصله آنها با توجه به وسعت ناحیه مورد بررسی ممکن است از 30 تا 100 متر باشد، واقع می‌شود.

 عمق گمانه : عمق گمانه‌ها در محل گود برداریهای روباز برای ساختمانها ، بزرگراهها ، مترو و مانند آن ، و حفاریهای بسته مثل تونلها و در شرایط نامناسب تا اعماق باز هم بیشتری نفوذ کند. علاوه بر آن باید بتواند وضعیت سطح پیرو متریک را مشخص سازد. در مورد اخیر گمانه باید تا مقدار قابل ملاحظه‌ای در زیر گودبرداری پایین برود.

 جهت یابی گمانه : گمانه‌های اکتشافی معمولا به صورت قائم حفر می‌شوند. از حفاری زاویه دار اغلب در توده‌های سنگی و برای اکتشاف درزها ، گسلها و حفرات انحلالی یا قرار دادن مهار در سنگ و خاک استفاده می‌شود. استفاده از حفاری افقی معمولا برای اکتشاف مسیر تونلها (گمانه پیشاهنگ) تعبیه میل مهار در سنگ و قرار دادن ابزارهای اندازه گیری یا انجام زهکشی افقی است.

باید توجه داشت که دستیابی به گمانه کاملا افقی با اغلب روشهای موجود امکان پذیر نیست. زیرا معمولا در آغاز حفاری ، گرانش زمین سر مته را به سمت پایین می‌کشد. سپس با افزایش پیشروی ، نیروی گرانش به روی وزن زیاد لوله‌های حفاری عمل می‌کند که ممکن است حرکت به سمت بالای سر مته را باعث شود. تغییرات در کیفیت سنگ نیز ممکن است در تغییر راستای گمانه تاثیر بگذارد.

استخراج انباره ای

روش استخراج انباره ای به طور عمده در مورد کانسارهای غیر لایه ای پر شیب به کار میرود . و از این لحاظ درکنار روشهای استخراجی مانند استخراج از طبقات فرعی ٬ vcr و تخریب در طبقات فرعی قرار میگیرد. که در دسته بندی هارتمن از روش استخراج انباره ای از روش بدون نگهداری مصنوعی نام برده شده است.

اساس این روش که روشی با استخراج در جهت رو به بالا  و قائم میباشد انبار نمودن حدود 3/2 از سنگ معدنی خرد شده در فضای خالی کارگاه استخراج میباشد . هدف از این کار ایجاد یک سکو برای   انجام عملیات استخراج توسط کارگران و خنثی کردن نیروهای سطحی وارد بر کمر بالا و پایین ماده       معدنی می باشد .

 پیش روی رو به بالا در داخل کارگاهها با برشهای افقی ماده معدنی انجام میگیرد . سنگ پس از استخراج نسبت به حالت بکر خود حدود 30 الی 40 درصد افزایش حجم پیدا میکند بنا بر این باید روزانه این مقدار حجم افزایشی به بیرون منتقل گرددیده و بقیه تا پایان عملیات استخراج به صورت انبار شده در درون کارگاه باقی می ماند

این روش به طور عمده روش دستی بوده و قابلیت مکانیزاسیون آن در قیاس با سایر روشهای استخراج بسیار اندک میباشد .

به سه دلیل عمده در روش انباره ای نمی تون از ماشین آلات مکانیزه استفاده کرد :

 1 )سطح ناصاف ماده معدنی و عدم استحکام آن بعد از عملیات آتشباری

2 ) کوچک بودن فضا برای ماشین آلات بزرگ مکانیزه

 3 )عدم تخلیه مواد خورد شده به دلیل فشرده شدن در اثر رفت و آمد ماشین آلات

شرایط کاربرد روش استخراج انباره ای:

 این روش استخراج معمولا برای کانسارهای رگه ای باریک و در بسیاری از موترد کاتنسارهایی که سایر روشهای استخراج برای آنها قابل استفاده و یا اقتصادی نباشند به کار میرود .

 ویژگی های مهم برای استفاده از این روش عبارتند از :

 1) شیب  :

زاویه شیب ایده آل برای کاربرد این روش 90 درجه میباشد و شیب های کمتر از 90 و تا حدود 70 درجه نیز برای استفاده از این روش مطلوب است . هرچه زاویه به 90 نزدیکتر باشد شرایط بهتری  ایجاد میشود

علت این امر سادگی و روان تر شدن تخلیه مواد استخراجی تحت زاویه شیب میباشد .

 2) ضخامت :

ضخامت رگه ای کانسارهای مناسب برای این روش از 1 تا 3 متر متغیر میباشد اما کاتنسارهایی که ضخامت آنها بین3 الی20 مترباشد مطلوب ترند .

انتخاب ضخامت در روش  انباره ای خود به شرایط زیر بستگی دارد  :

الف ) پایداری کانسار  ب ) پایداری کمر بالا بدون نگهداری 

 3) یکنواختی  :

 کانسار باید نسبتا یکنواخت بوده و تغییرات شیب و ضخامت آن کم باشد . چرا که در غیر این صورت جریان مواد به سمت پایین در نقاطی که ضخامت کم می باشد کند شده و مانعی در جهت تخلیه مواد خواهد بود  .

 4) پایداری ماده معدنی  :

 در روش استخراج انباره ای کانسنگ باید کاملا مقاوم  ٬ پایدار و مقاوم با شد .

استحکام ماده معدنی در این روش  بیشتر از سایر روشها اهمیت دارد چراکه در این روش کارهای استخراجی بالای سر کارگر قرار دارد وبه  منظور  ایمنی بیشتر در این روش استحکام بیشتر ماده معدنی نسبت به سنگ دیوار  بسیار حائز اهمیت میباشد .

ارتعاش حاصل از ماشین آلات چالزنی نیز میتواند هرگونه مواد سست ر ا به پایین بیندازد و مشکل ایمنی برای کارگران ایجاد نماید بنابر این ماده ی معدنی باید کاملا پایدار باشد و علاوه بر این پس از عملیات آتشباری و قبل از شروع عملیات چالزنی کار لق گیری کاملا انجام شود.

5) پایداری دیواره ها :

در این روش سنگ دیوار نیز باید محکم باشد ٬البته استحکام دیواره میتواند کمی پایین تر از استحکام ماده معدنی نیز باشد .

گاهی اوقات برای استحکام بیشتر دیواره ها در داخل کار گاه   پیلار   باقی میگذارند تا کارگاه بسته نشود .

 6) خواص فیزیکی ماده معدنی :

مادهی معدنی باید فاقد خواص فیزیکی  نامطلوب از قبیل خودسوزی ٬ چسبندگی  ٬ و آبداری باشد .

انواع روش های حفاری

۱) حفاری شوئیدنی (Wash boring)

2) مته دورانی (Ratary drill)

3) اوگر مارپیچی ممتد

4) اوگر میان تهی

5) اوگرهای با قطر زیاد

6) حفاری ضربه‌ای

7) مته چکشی

8) مته ضربه‌ای بادی

9) روش توربینی

10) ماشین های حفر تونل ( نحوه تخلیه ، قیمت آنها ، اجزاء این ماشین ها )

  

---

1) حفاری شوئیدنی (Wash boring)

 این حفاری برای بدست آوردن نمونه‌های خاک ، حفاری اکتشافی برای بررسیهای اولیه ، حفر گمانه برای برخی آزمونهای برجا از جمله آزمایش SPT بکار می‌رود.

روش حفاری  :بالا و پایین رفتن سر مته باعث سست شدن مواد زیر لوله تزریق آب می‌شود. آب با فشار زیاد از سوراخ سر مته خارج و خرده‌ها را به خارج هدایت می‌کند.

مزایا : نیاز به کارگری با مهارت کم دارد. در همه نقاطی که برای وسایل سبک قابل دسترس باشند، قابل اجرا است.

محدودیتها : اجرای عملیات ، مخصوصا در عمق بیش از 10 متر کند است. نفوذ در خاک مقاوم مشکل و در سنگ غیر ممکن است. خارج کردن گراول از لوله جدار مشکل است و منجر به کاهش کیفیت نمونه‌ها می‌شود. گرفتن نمونه دست نخورده مشکل است.

 

---

 2) مته دورانی (Ratary drill)

این روش هم نمونه‌های خاک و سنگ را بدست می‌دهد و هم نمونه‌هایی برای انواع آزمایشهای برجا ایجاد می‌کند. این روش در حفر گمانه‌های غیر قائم برای زهکشی افقی یا ایجاد مهار کاربرد دارد. امروزه کاربرد دستگاههای حفاری چرخشی بسیار متداول شده است. این دستگاهها را می‌توان در هر نوع زمین بکار برد. ولی برتری کاربرد آنها در زمینهای نرم بیشتر است. پیشروی این دستگاهها در داخل سنگهای سخت به کندی صورت می‌گیرد. در این روش سر مته فولادی که متصل به انتهای لوله فولادی است، از سر چاه به کمک موتور ، حرکت دورانی می‌نماید. گل حفاری از داخل لوله به درون چاه تزریق شده و از اطراف لوله به سر چاه بر می‌گردد.

گل حفاری ضمن خنک کردن سر مته اعمال حمل خرده سنگهایی که بوسیله سر مته از ته چاه تراشیده شده است، به سر چاه و جلوگیری از فشار طبقات سست و ریزش آنها به داخل چاه را نیز انجام می‌دهد. با روش حفاری دورانی چاههای بسیار عمیق حفر می‌گردد. عمیق ترین چاه جهان که با این روش حفر گردیده در سال 1956 در لوئیزیانا (آمریکا) به عمق 21535 فوت بود که به نفت نرسید.

روش حفاری : پیشروی توسط سر مته برنده که در انتهای لوله حفاری قرار دارد و تحت فشار هیدرولیکی است، انجام می‌شود. دیواره چاه را معمولا گل نگاه می‌دارد.

مزایا : روشی نسبتا سریع است و می‌تواند در همه نوع مواد نفوذ کند. برای همه نوع نمونه گیری مناسب است.

محدودیتها : جابجا کردن وسایل در زمینهای ناهموار و باتلاقی مشکل است و محتاج راه مناسب است. همچنین محتاج سکوی تسطیح شده است. کارآیی حفاری با توجه به اندازه دستگاه متغیر است.

 

---

 3) اوگر مارپیچی ممتد

این دستگاه سوراخهایی به قطر کوچک تا متوسط حفر می‌کند و بطور پیوسته نمونه‌های دست خورده می‌گیرد. معمولا در خاکهای دارای چسبندگی ، که چاه بدون لوله جدار ریزش نمی کند، انجام می‌شود.

روش حفاری: حفاری با چرخاندن رشته ممتد اوگرمارپیچی صورت می‌گیرد.

مزایا : روش سریع در خاکهای مقاوم و سنگ نرم است. پس از خروج اوگر ، اگر چاه باز باقی بماند، امکان نمونه گیری SPT وجود دارد.

محدودیتها : پس از خروج اوگر در مواد با چسبندگی کم یا دانه‌ای و یا بدون چسبندگی ، چاه ریزش می‌کند و لذا عمق حفاری تا نزدیکی سیستم ایستابی محدود می‌شود. روشهای نمونه گیری محدود و نمونه‌های بدست آمده دست خورده‌اند.

 

---

 4) اوگر میان تهی

این دستگاه سوراخهایی با قطر کم تا متوسط برای نمونه گیری از خاک حفر می‌کند.

روش حفاری: روش حفاری مشابه حالت قبل است با این تفاوت که ساقه مجوف به داخل زمین پیچانده می‌شود تا نقش یک لوله جدا را بازی کند.

مزایا : روش سریع خاکهای ضعیف تا نسبتا مقاوم است. گرفتن نمونه‌های SPT و UD امکانپذیر است. در خاکهای مقاوم حاوی لایه‌های شنی ، نفوذ به اعماق زیاد مشکل و به داخل قطعات سنگ غیر ممکن است. دست خوردگی قابل ملاحظه‌ای ممکن است بر اثر مته اوگر در خاک بوجود آید.

 

---

 5) اوگرهای با قطر زیاد

این روش برای حفر سوراخهای با قطر زیاد (تا 10 سانتیمتر) برای کسب نمونه‌های دست خورده و بررسی لایه‌ها در خاکهای دارای چسبندگی که گمانه نیاز به حایل ندارد، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

روش حفاری : با چرخاندن اوگر دارای قطر زیاد خاک بریده شده و گمانه حفر می‌شود.

مزایا : روشی سریع بوده و بررسی شرایط خاک در زیر زمین از نزدیک را امکانپذیر می‌سازد.

محدودیتها : عمق حفاری توسط سطح ایستابی و شرایط سنگ محدود می‌شود. ماشینهای بزرگتر محتاج راه دسترسی مناسب هستند. برای خاکهای بدون چسبندگی ، رسهای نرم و خاکهای آلی مناسب نیست. نمونه‌ها دست خورده است.

 

---

 6) حفاری ضربه‌ای

تنها در حفاری چاههای آب بکار می‌رود. نمونه‌های شسته شده توسط گل‌کش ‌خارج می‌شود. عمق تا سنگ بستر را مشخص می‌کند.  دستگاههای حفاری ضربه‌ای و یا سوندوزهای ضربه‌ای ، دستگاههای ساده‌ای هستند که برای پژوهشهای آب یابی بسیار مناسب هستند. از این دستگاهها بیشتر برای چاههایی که در داخل سنگهای مقاوم حفر می‌شود، استفاده می‌کنند. اصول کار سوندوزهای ضربه‌ای خردکردن سنگهاست که این عمل بوسیله مته‌ای به نام مته حفاری یا ترپان انجام می‌گیرد. مته‌ها بطور منظم از ارتفاع ثابتی روی سنگ فرود می‌آیند. دستگاه مجهز به یک خرک چهار قطبی و یا یک دکل است که مته‌های حفاری بوسیله یک قرقره برگشت روی آن آویزان می‌گردند.

این مته‌ها دارای حرکت رفت و آمدی می‌باشند و به منظور اجرای مانورهای پائین و بالا رفتن ، از دستگاه رفت و برگشت جدا گردیده و به یک وسیله‌ای به نام چرخ قرقره که برای جاگذاری لوله‌ها نیز بکار می‌رود، مربوط می‌باشند. خرکهای جدا شونده ، چوبی و یا فلزی هستند. پایه‌ها روی دالهای سیمانی که قبل از مونتاژ دستگاه تهیه می‌شوند، قرار می‌گیرند. دکل‌های خم شونده یا تلسکوپی ، سوندوزهای دستگاههای حفاری خود کار قابل حمل را مجهز می‌نمایند. ممکن است که این دکلها به صورت دائمی در پشت یک کامیون ثابت شده باشند. دکلها باید بوسیله کابلهای محکم روی بلوکهای سیمانی ثابت گردند . عمیق ترین چاه با روش ضربه ای : عمیق ترین چاه با این روش در ایالت نیویورک توسط شرکت گاز طبیعی ایالت نیویورک در سال 1948 تا 1953 تا عمق 11145 فوت حفر گردید که به نفت نرسید.

روش حفاری : سر مته سنگین بالا آورده شده و رها می‌شود تا مواد شکسته شده و یک مخلوطی از خرده‌ها و آب ایجاد شود که توسط گل‌کش با پمپهای ماسه کش خارج می‌شود. دیواره چاه توسط لوله جدار ، پابرجا نگاه داشته می‌شود.

مزایا : روشی نسبتا اقتصادی جهت تعبیه گمانه‌های با قطر زیاد (تا 60 سانتیمتر) در انواع مواد است.

محدودیتها : ابزارها بزرگ و پر زحمت است. در خاکهای قوی و سنگ به کندی انجام می‌شود. اغتشاشات اطراف سر مته که ناشی از ضربات پر انرژی سر مته است، به شدت بر مقادیر SPT تاثیر می‌گذارد. مغزه گیری و نمونه UD سنگ امکانپذیر نیست.

 

---

 7) مته چکشی

برای حفر چاه آب و چاههای اکتشافی در داخل قطعه سنگها مناسب است.

روش حفاری : مشابه حفاری ضربه‌ای است. شمعی که توسط نیروی دیزل رانده می‌شود برای راندن لوله جدار مضاعف استفاده می‌شود. در حالی که جریان هوا تراشه‌ها را از لوله داخلی خارج می‌کند.

مزایا : نفوذ نسبتا سریع در قطع سنگها و قلوه سنگها است.

محدودیتها  : مشابه حفاری ضربه‌ای است، با این تفاوت که پیشروی به مراتب سریعتر است.

 

---

 8) مته ضربه‌ای بادی

این روش برای حفر گمانه برای آتشباری ، دوغاب زنی و مهار سنگ است. روش سریع برای حفر چالهای با قطر کم در سنگ سخت است. بهترین کاربرد را در سنگهای سخت توده‌ای دارد. نمونه‌ها منحصرا به ذرات و تراشه‌های کوچک است. برای نمونه گیری بکار نمی‌رود. در سنگهای سست دارای شکستگی با لایه‌های رس یا شیل مرطوب ممکن است تمام لوله حفاری در سوراخ باقی بماند.

روش حفاری : ضربات و چرخیدن سر مته ، سنگ را خرد می‌کند و تراشه‌ها توسط فشار هوا خارج می‌شود.

 

---

 9) روش توربینی

بر حسب گزارشی که به چهارمین کنگره جهانی نفت در سال 1955 در رم داده شد، شوروی سابق نوعی حفاری دورانی ابداع کرده بود که در آن سر مته به جای آنکه به کمک لوله فولادی دوران نماید، بوسیله توربینی که به عنوان نیروی محرکه از گل حفاری و یا الکتریسیته استفاده می‌نماید، حرکت می‌کند. در این روش قسمت متحرک تنها سر مته در عمق چاه خواهد بود. بنابراین می‌تواند سرعت دورانی به مراتب بیشتری داشته باشد. از نظر سرعت عملی که این روش دارد، دارای برتری اقتصادی زیادی است. بر حسب گزارش فوق 65 درصد کل حفاریهای نفتی شوروی سابق با این روش بوده است. این روش اکنون در اروپا و آمریکا نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

---

 10) ماشین های حفر تونل

در این قسمت به معرفی یکی از ماشین های حفر تونل که تونل را به صورت تمام مقطع حفر می کند
می پردازم.این ماشین ها تمام مقطعهای دایره ای را یک جا حفر می کنند و معمولا آنها را به نام ماشین های تونل حفر کن می نامند و با علامت اختصاری t.b.m که حروف اول نام انگلیسی دستگاه است از آنها نام می برند .کامل و گسترش این دستگاه ها سبب شده است که آهنگ پیشروی تونل ها در حد قابل توجهی افزایش یابد.

امروزه در سنگ های نسبتا سخت نیز برای حفر تونل از این ماشین ها استفاده می کنند.بعد از سال ها تلا ش و ساخت انواعی از این نوع ماشین ها کوشش های بعدی به منظور ساخت ماشین های تمام مقطعی بود که شرایط سخت زمبن شناختی قادر به حفر تونل باشد که آهنگ پیشرفت و تکامل در این زمینه در مقایسه با پیشرفت های اولیه این ماشین ها محدود تر است.در واقع شروع این تحقیقات کوشش های رابینز در سال 1957 میلادی برای ساخت ماشین هایی بود که بتواند در سنگ های خیلی سخت نیز با راندمان معقول تونل حفر کند.

در آن زمان به تدریج این دستگاه ها سنگینتر و محکم تر شد ند و توان آنها نیز افزایش یافت اما پیشرفت آنها در زمینه حفر سنگ های محکم کند است.به عنوان مثال عملکرد نوعی از این دستگاه ها که مجهز به هر دو سیستم برش ناخنی و دسکی بود برای حفر در سنگهای آهکی سیلتی که در بین آنها لایه هایی با مقاومت   140mpa وجود داشت راضی کننده نبود. سر انجام ناخن ها به طور کلی حذف شد و حفر تونل تنها با استفاده از دیسک های حفار ادامه یافت.

تقسیم بندی ماشین های( t.b.m) tunnel boring machine  به صورت زیر است :

 

 ۱open t.b.m     2 single t.b.m           3 d.s t.b.m

 

قسمت های اصلی این نوع ماشین ها به شرح زیر است:

 

1.بدنه   2.صفحه حفار   3.ابزار برش   4.چنگ زنها    5.جک های رانش صفحه حفار

نحوه تخلیه مواد حفر شده توسط ماشین : مواد حفر شده به وسیله سیستم ویزه ای که معمولا مرکب از سطل های تعبیه شده پیرامون صفحه حفار است از جلوی جبحه کار جمع آوری شده و به داخل نوار نقاله ای که از داخل دستگاه می گذرد به پشت ماشین هدایت می شود گرچه معمولا محدودیتی برای ابعاد مواد حفر شده و انتقال آنها وجود ندارد اما اگر ابعاد حفر شده خیلی زیاد باشد ممکن است گیر کنند وعمل اتقال را متوقف سازند.از طرفی مواد خیلی نرم نیز علاوه بر مشکل تهویه ممکن است مخلوتی را تولید کنند که به شدت ساینده باشند. در بعضی از این نوع ماشین ها در مجاورت صفحه حفار پرده هائی تعبیه می شود که گرد و غبار را می گیرند این ذرات در اثر اسپری آب جدا می شوند.

قیمت این ماشین ها : قیمت tbm گران است و بیشتر به نوع سفارش داده شده به کارخانه سازنده و نوع سنگ های حفر شونده بستگی دارد . ولی در کل قیمت آنها را می توان در حدود 7 یا 8 میلیارد تومان در نظر گرفت باید دوباره بگویم که حدود قیمت این است و بسته به شرایط قیمت آنها ممکن است کمتر یا بیشتر باشد.از مهم ترین سازند گان این نوع ماشین ها می توان از شرکت ویرث نام برد.

 

             http://geoaria.blogfa.com   :منبع